Turunçgillerden elde edilen bazı uçucu organik bileşiklerin turunçgil unlubiti Planococcus citri Risso (Hemiptera: Pseudococcidae)'nin doğal düşmanları Cryptolaemus montrouzieri Mulsant (Coleoptera: Coccinellidae) ve Leptomastix dactylopii Howard (Hymenoptera: Encyrtidae) üzerine cezbedici etkileri

SAIF M.TAKI ESSA KHATTAWI

Turunçgillerden elde edilen bazı uçucu organik bileşiklerin turunçgil unlubiti Planococcus citri Risso (Hemiptera: Pseudococcidae)'nin doğal düşmanları Cryptolaemus montrouzieri Mulsant (Coleoptera: Coccinellidae) ve Leptomastix dactylopii Howard (Hymenoptera: Encyrtidae) üzerine cezbedici etkileri

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, BİTKİ KORUMA ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SAIF M.TAKI ESSA KHATTAWI

Danışman: Murat Muştu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada Planococcus citri Risso (Hemiptera: Pseudococcidae) ile bulaşık ve bulaşık olmayan turunçgil (portakal, mandalina, greyfurt ve limon) fidanlarında bulunan uçucu bileşikler araştırılmıştır. Ayrıca, avcı Cryptolaemus montrouzieri (Coleoptera: Coccinellidae) ve parazitoit Leptomastix dactylopii (Hymenoptera: Encrytidae)'nin P. citri ile bulaşık ve bulaşık olmayan turunçgil fidanlarına ve bazı uçucu bileşiklere olan davranissal tepkileri incelenmiştir. Yüksek miktarda değişiklik gösteren bileşikler olarak (z)-3-hexenyl acetate, p-cymene, limonene, gamma-terpinene ve linalyl acetate seçilmiş ve bu bileşiklerin avcı ve parazitoite olan cezbedici etkisi ilk olarak bir Y-olfaktometre kullanılarak laboratuvarda, daha sonra da sarı yapışkan tuzak ile uçucu bileşikler kombine edilerek bir mandalina bahçesinde, sarı yapışkan tuzak ile linalyl acetate kombine edilerek bir limon bahçesinde test edilmiştir. Olfaktometre testlerinde (z)-3-hexenyl acetate, limonene, gamma-terpinene ve linalyl acetate'ın avcı ve parazitoit için cezbedici olduğu belirlenmiştir. Arazi çalışmalarında, p-cymene hariç diğer tüm uçucu bileşikler içeren tuzaklarda, sadece parafin yağı içeren tuzaklara göre yakalanan avcı ve parazitoitin sayısı artmıştır. Sonuçlarımız, (z)-3-hexenyl acetate, limonene, gamma-terpinene ve linalyl acetate'ın hem avcıyı hem de parazitoiti çekmede rol oynayabileceğini ve biyolojik mücadele çalışmalarında bu doğal düşmanlarla kombine edilebileceğini göstermektedir.