Yiyecek-içecek işletmelerinde hizmet robotlarının kabulünün belirleyicileri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TURİZM İŞLETMECİLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUSTAFA YILMAZ

Danışman: Kurtuluş Karamustafa

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Teknolojik gelişmelerin hız kazanmasıyla birlikte dijitalleşme, pek çok sektörde köklü dönüşümlere yol açmıştır. Özellikle COVID-19 pandemisi sonrası artan temassız hizmet ihtiyacı ve kalifiye iş gücü eksiklikleri, turizm ve ağırlama sektöründe hizmet robotlarının kullanımını teşvik etmiştir. Bu teknolojiler, operasyonel süreçleri desteklemekle kalmamakta, işletmelerin yenilikçilik ve dijital dönüşüm stratejilerini de yansıtmaktadır. Ancak literatürde hizmet robotlarının kabulü çoğunlukla bireysel kullanıcı deneyimlerine odaklanmakta; yönetsel karar süreçleri ve kurumsal benimsenme dinamikleri ise sınırlı biçimde ele alınmaktadır. Bu çalışmada, hizmet robotlarının kurumsal düzeyde benimsenmesini etkileyen faktörler teknolojik, örgütsel ve çevresel boyutlarıyla analiz edilmiştir. Yeniliklerin Yayılımı Kuramı, Teknoloji-Organizasyon-Çevre Çerçevesi ve Kurumsal Kuram birlikte kullanılarak özgün bir kuramsal yapı oluşturulmuştur. Bu kapsamda, Haziran 2025'te kolayda örnekleme yöntemiyle Antalya'da faaliyet gösteren yiyecek-içecek işletmelerinden 443 yöneticiyle anket uygulanmış; toplanan veriler faktör analizi, regresyon ve farklılık testleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, üst yönetim desteği ve çevresel baskıların (taklitçi, zorlayıcı, normatif) kurumsal kabul üzerinde belirleyici olduğunu ortaya koyarken; cinsiyet, yaş, eğitim durumu, işletme türü ve sahiplik yapısı gibi değişkenlere göre anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Araştırmanın misafir bakış açısı boyutunda, amaçlı örnekleme yöntemiyle çevrimiçi kullanıcı yorumlarına dayalı içerik analiziyle bireysel düzeyde teknoloji kabulü incelenmiştir. Teknoloji Kabul Modeli, güven, etkileşim kalitesi ve algılanan eğlence değişkenleriyle genişletilmiş; bu unsurların kullanım niyetini olumlu yönde etkilediği belirlenmiştir. Çalışma, çoklu kuramsal çerçeve kullanımı ve yönetici–misafir bakış açılarının birlikte değerlendirilmesiyle literatüre özgün katkı sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Hizmet Robotları, Yeniliklerin Yayılımı Kuramı, Teknoloji-Organizasyon-Çevre Çerçevesi, Kurumsal Kuram, Çevrimiçi Yorum.