Mu'tezilî Düşüncenin Seyrinde Ebû'l Hüseyin el-Hayyât'ın (300/913) Yeri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZEYNEP SELİM

Danışman: Yusuf Benli

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Ebû'l Hüseyin el-Hayyât, mezhebi içerisinde önemli bir yere sahiptir. Kendine özgü görüşleri ile ön plana çıkmıştır. Mu'tezilî olan ve olmayan pek çok şahsa ders vermiş ve onları etkilemiştir. Mezhebine fikirleriyle katkı sağlamıştır. Saldırılara karşı mezhebini savunmuştur. Mezhep mensuplarını birleştirmeye çalışmıştır. Beş esası kabul etmeyenlerin Mu'tezilî olamayacağını belirtmiş ve Mu'tezilî olmadıkları halde Mu'tezile'den sayılan kişileri bu şekilde ayırt etmiştir. Mezhebine atfedilen ve mezhebe ait olmayan görüşleri reddederek bu görüşler üzerinden Mu'tezile'yi tanımlamış ve mezhebin sınırlarını çizmiştir. Hayyât, mezhep birikimine sağladığı katkılar açısından oldukça önemli bir şahsiyettir. Öğrencileri başta olmak üzere birçok kişiyi etkilemiştir. Ebû'l-Kāsım Abdullah b. Ahmed b. Mahmûd el-Belhî el-Kâ'bî (ö. 319/931) ve Ebû Ali Muhammed b. Abdilvehhâb b. Sellâm el-Cubbâî (ö. 303/916) bu isimlerin başta gelenlerindendir. Hayyât, Şîa'yı aşırı (Rafızî) ve mûtedil olmak üzere ikiye ayırmış, Mu'tezilî-Rafızî ayrımını yapmış ve Mu'tezilî- mûtedil Şia etkileşiminde mahsur görmemiştir. Hayyât'tan sonraki süreçte Mu'tezile için bir kırılma evresi yaşanmış, Basra ve Bağdat Mu'tezilesi birleşmiş, Mu'tezilî-Zeydî yakınlaşması dikkat çekmiştir.