Atase arşivi belgeleri ışığında Binbaşı E. W. C. Noel'in faaliyetleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEYFİ ALİ DURMUŞ
Danışman: Cengiz Kartın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türk İngiliz ilişkileri 16. yüzyılda ticari nedenlerle başlamıştır. Osmanlı Devletinin sahip olduğu jeopolitik konum ile siyasi ve ekonomik imkanlar, İngiltere'yi Osmanlı Devletine yaklaştırmıştır. 18 yüzyılın ortalarına kadar iki devlet arasındaki ilişkiler ticaret odaklı yürütülmüştür. 18. yüzyıl boyunca Hindistan'da İngiliz hakimiyetinin giderek yayılması, Osmanlı İngiliz ilişkilerine yeni boyutlar getirmiştir. Üç kıtaya yayılan Osmanlı toprakları İngiltere'nin doğu sömürgelerine ulaşmak için en kısa yol olması nedeniyle büyük önem kazanmıştır. Fransa ve Rusya, İngiltere'nin sahip olduğu mümbit topraklara ulaşmak ve aynı nimetlerden kendileri de faydalanabilmek için Hindistan'a giden yollar üzerinde nüfuz ve hâkimiyet mücadelesine girişmekten geri durmamışlardır. 19. yüzyıl boyunca büyük devletler arasında Osmanlı toprakları üzerinde kıyasıya bir rekabet yaşanmıştır. I. Dünya Savaşı ise Sömürgeci devletlere Osmanlı topraklarını paylaşma fırsatı sunmuştur. Osmanlı Devleti Mondros Ateşkes anlaşmasını imzalayarak savaştan çekilmiştir. Bu anlaşmayı, I. Dünya Savaşında yapılan gizli anlaşmaları uygulamak için bir fırsat olarak gören İngiltere ve müttefikleri stratejik öneme sahip olan bölgeleri işgal etmişlerdir. 3 Kasım 1918'de Musul'a giren İngiltere bölgede hakimiyetini kalıcı hale getirebilmek amacıyla Kürt aşiretlerini yanına çekme politikası takip etmiştir. Bu amaçla bölgeyi ve Kürt halkını iyi tanıyan ajanları bölgeye gönderilmişlerdir. Osmanlı Devletinin fiilen sona erdiği bu buhranlı devirde ülke genelinde ayrılıkçı faaliyetler hız kazanmıştır. Tarihsel süreçte devlete karşı isyan ederek marjinalleşmiş bazı Kürt aileleri tarafından Kürt Teali Cemiyeti kurularak galip devletler nezdinde birtakım temaslara girişilmiştir. I. Dünya Savaşı boyunca Kafkasya'da, İran'da ve Irak'ta İngiliz istihbaratı için çeşitli görevler yürütmüş olan Binbaşı Noel, mütareke döneminde Güneydoğu Anadolu Bölgesinde çeşitli faaliyetlere girişmiştir. İngiltere adına Güneydoğu Anadolu'daki aşiretleri kazanmaya çalışan Binbaşı Noel ile sözde Kürt bağımsızlığı için çalışan İstanbul'daki Kürt Teali liderleri işbirliği yaparak bölgede zararlı çalışmalar yürütmüşlerdir. Bu faaliyetler karşısında Mustafa Kemal Paşa ve vatansever askerler tarafından kıyasıya bir mücadele verilmiş ve İngiltere'nin emperyalist emellerine set çekilmiştir. Anahtar Kelimeler: İngiltere, Binbaşı Noel, Aşiret, Kürt, Güneydoğu Anadolu