Bazı tek yıllık çim çeşitlerinin in vitro ve saksı kültüründe tuza toleranslarının belirlenmesi ve moleküler karakterizasyonu

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, TARLA BİTKİLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NADİDE KILINÇ

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Mahmut Kaplan

Eş Danışman: Hasan Pınar

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın amacı; tek yıllık çim çeşitlerinin in vitro ve saksı kültüründe tuz toleranslarını belirlemek ve çeşitlerin moleküler karakterizasyonunu yapmaktır. Çalışmada tescillenmiş 25 tek yıllık çim çeşidi materyal olarak kullanılmıştır. Tek yıllık çim çeşitlerinin tuz stresine tepkisini belirlemek için 150 mM NaCl tuz konsantrasyonları uygulanmıştır. Elde edilen bulgulara göre; İn vitro tuz testlemesinde kök uzunluğu, sürgün uzunluğu, kök-sürgün yaş ağırlığı ve kök-sürgün kuru ağırlığı incelenmiş ve buu incelen özellikler bakımından kontrol grubunda en düşük değeri Efe, Vallivert çeşitleri verirken, en yüksek değeri Medoacus, Trinova çeşitlerinden elde edilmiştir. Tuz uygulamasında ise en düşük değeri Tornado, Vallivert, Venus çeşitlerinden elde edilirken, en yüksek değeri Medoacus, Trinova çeşitlerinden elde edilmiştir. Saksı denemelerinde incelenen özelliklerde birinci biçim ve ikinci biçim olmak üzere iki aşama incelenmiş ve tuz ve kontrol uygulamalarınsa bitki boyu, yeşil aksam yaş ağırlık ve yeşil aksam kuru ağırlık değerleri incelenmiştir. Bu incelenen özellikler bakımından birinci biçim kontrol grubunda en düşük değeri Quickston, Vallivert çeşitleri sahip olurken, en yüksek değer Rambo, Tetra, Ration çeşitlerinden elde edilmiştir. Yine birinci biçim tuz uygulamasında en düşük değeri Quickston, Vallivert çeşitleri verirken, en yüksek değeri Devis, Baqueno, Hellen çeşitleri vermiştir. İkinci biçim kontrol grubunda en düşük değeri Quickston, Venus vermiş, en yüksek değeri de Rambo, Baqueno, Vallivert çeşitleri vermiştir. Yine ikinci biçim tuz uygulaması grubunda en düşük değeri Kartetra, Quickston, Efe çeşitleri vermiş, en yüksek değeri de Teanna, Jako, Master çeşitlerinden elde eilmiştir. Çalışmada yirmi beş adet çim çeşidinde SRAP markör sistemi kullanılarak genotipler arasında genetik benzerlik/farklılıklar ortaya belirlenmiştir. Elde edilen bulgulara göre; Ortalama polimorfizim oranı %87 olarak belirlenirken, en yüksek Me4 Em6, Me4 Em7, Me2 Em13, Me4 Em4, Me4 Em9, Me4 Em11, Me4 Em12, Me2 Em14 ve Me3 Em2 SRAP primer kombinasyonlarında belirlenmiştir. En düşük polimorfizm oranı ise Me3 Em3(%70) primer kombinasyonundan elde edilmiştir. SRAP moleküler markörleri kullanılarak çim çeşitlerinin karakterizasyonundan elde edilen dendograma göre genotipler arasında büyük varyasyon gözlemlenmiştir. Dendogramdaki benzerlik derecesi 0.54-0.90 arasında değişmektedir. Elde edilen bulgulara göre SRAP markır sistemi farklı çim çeşitleri arasındaki genetik benzerlik ve farklılıkların belirlenmesinde etkili bir markır sistemi olduğu söylenebilir. Ayrıca çalışmada kullanılan tek yıllık çim çeşitleri arasında elde edilen varyasyon hem yem üretiminde hem de çim ıslahı programlarında kullanılabilir. Anahtar Kelimeler: Tek Yıllık Çim, Tuz Stresi, Moleküler Karakterizasyon