Kadın Dergilerinde (1869-1927) Kadın Modernleşmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, --, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2015

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Çilem Tuğba AKDAĞ

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ilkay ŞAHİN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kadın Dergilerinde (1869-1927) Kadın Modernleşmesi isimli bu çalışmanın konusu, "kadın modernleşmesi" kavramını kadın aydınların yazıları üzerinden karşılaştırmalı olarak analiz etmektir. Bu kapsamda, Türkiye'de modernleşmenin hız kazandığı 1869 ile 1927 yılları arası dönemde, "Fatma Aliye, Emine Semiye, Halide Edip, Şükûfe Nihal, Ulviye Mevlan ve Nezihe Muhittin" adlı kadın gazeteci ve aydınların kadın dergilerindeki yazıları ele alınmıştır. Bu çalışma, modernleşen bir toplumda, yaşamlarıyla modernleşmenin simgesi olan kadın aydınların yazılarından yola çıkarak, "modern kadın tasavvurunu", bizzat kadınların zihniyet dünyaları üzerinden anlamayı amaçlamaktadır. Çalışmada, "kadın modernleşmesi" kavramına, kadın dergilerindeki metinlerden yola çıkarak bir açıklama getirildiği için veriler nitel analiz yöntemiyle incelenmiştir. Metinler analiz edilirken"kadın modernleşmesi" kavramı, "bireycilik, ilerlemecilik, akılcılık, eski kurum ve yapıların eleştirisi" gibi modernleştirici bazı temalardan hareketle oluşturulmuştur. Dolayısıyla modern kadın tasavvurunun içinde yer alan kadın aydınlanması, kadının özgürlüğü, kadınların ilerletilme düşüncesi, eski yapıların ve kadınlık algısının eleştirisi gibi "kadın modernleşmesi"nin temel kavramlarına ulaşılmıştır. İncelenen dönemde, Batılı milletlerin seviyesine ulaşma ideali yaygın bir kanı olmasına rağmen Osmanlı kadın aydınının zihnindeki modern kadın, Batılı kadın olmamıştır. Kadın aydınlar yazılarında, Osmanlı kadınlarını "iffet, namus, hürmet, merhamet, şefkat, vakar, fedakârlık, vatanseverlik" gibi niteliklere sahip olmaları nedeniyle Batılı kadınlardan üstün tutmuşlardır. Diğer taraftan, Osmanlı kadın aydınları geçmişten beri kadını cehalet ve atalet içinde bırakan "eski kadınlık algısını" da yazılarında eleştirmişlerdir. Kadın yazılarında, kadınlara eğitim, çalışma ve siyasi hayata katılma haklarının talep edilmesinin Batı'daki gibi bireysel bir talep olmadığı tam tersine toplumun ilerlemesinin bir koşulu olarak dile getirildiği görülmüştür. Bu bakımdan kadın bir milletin parlayan yıldızı olarak tahayyül edilmiştir. Anahtar Sözcükler: Kadın Dergileri, kadın modernleşmesi, kadın hareketi, kadın aydınlar.