KISASÜ'L ENBİYĀ'DA METİN DİL BİLİMSEL BAĞDAŞIKLIK GÖRÜNÜMLERİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAYRİYE YILMAZ
Danışman: Galip Güner
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Harezm Dönemi'nde Rabgûzî tarafından kaleme alınan Kısasü'l Enbiyâ, gerek dili gerek muhtevası ile Türk-İslâm Edebiyatı'nın önemli bir eseridir. Bu çalışmada Kısasü'l Enbiyâ'daki bağdaşıklık görünümleri metin dil bilimsel ölçütler çerçevesinde değerlendirilmiştir. Metnin yüzey yapısındaki dil bilgisel görünümünden veriler toplayan bağdaşıklık, metinde bilginin sürekliliğinin sağlanma şekline ve bilgiler arasında kurulan bağlantıya odaklanmaktadır. Bilginin sürekliliği metinde gönderim, değiştirim, eksiltili anlatım ve sözlüksel bağdaşıklık görünümlerinde değerlendirilirken bilgilerin bağlantısının sağlanması ise bağlama unsurları başlığı ile incelenmektedir. Çalışmada, bahsi geçen eserin Aysu Ata (2019) tarafından hazırlanan yayını esas alınmıştır. Metindeki bağdaşıklık görünümlerinin değerlendirilmesi sonucunda, pek çok peygamberin hayatının anlatıldığı Kısasü'l Enbiyâ'nın asıl metin kişilerinin Allah, Muhammed peygamber ve Yusuf peygamber olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca büyük oranda bağdaşık bir görünüm sergileyen eserde bilginin devamlılığını sekteye uğratan birtakım özellikler olduğu görülmüştür. Eserde çoğu Kur'an-ı Kerim'den çok sayıda Arapça alıntı yer alır. Metin yazarı bu alıntıları Türkçe cümleler arasında, cümlenin bir ögesi olarak, vermiş ve böylece metnini İslam dininin asıl kaynağı olan Kur'an-ı Kerim'e dayandırarak mesajını güçlendirmeyi amaçlamıştır. Bu alıntıların bir kısmının Harezm Türkçesine çevrilmemesi ise metnin hem bağdaşıklığına hem de tutarlılığına zarar vermiştir. Metnin el yazması olarak çoğaltılması da bağdaşıklığına somut olarak yansımıştır. Metin yazarının değiştiğini gösteren bir çok içerik yinelemesi, 198v12-200v17 ve 206v4-208r6 arasındaki olayların yinelenmesinden anlaşılmaktadır.