Mâtürîdî’nin Düşüncesinde Emr-i Bi‘l Ma’rûf ve Nehyi Ani’l-Münker

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, -, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Mehmet Taşdelen

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Murat SERDAR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmamızda, emri bi'l-ma'rûf ve nehyi ani'l-münkerin İmam Ebû Mansur Mâtürîdî tarafından nasıl ele alındığını irdelemeye çalıştık. Ma'rûf, her türlü iyiliği, münker ise her türlü kötülüğü kapsamaktadır. İyiliğin işlenmesini teşvik ve kötülüğün de engellenmesi, İslâm düşünce tarihinde her zaman üzerinde önemle durulan bir ilke olmuştur. Bu ilkeyi ilk defa mezhebî anlamda yorumlayanların Hâricîler olduğu görülmektedir. Onlar bunu yaparken genel metodları olan sert ve katı yöntemi burada da kullanmış ve hiç tasvip edilmeyen neticelere sebep olmuşlardır. Mu'tezîle de bu ilkeyi kendi beş prensibi arasında saymıştır. Her ne kadar Hâricîler kadar olmasa da Mu'tezîle de bu ilkenin uygulanmasında bazen sert davranışa girmiş ve siyasî alanda da bu ilkeyi özellikle Mihne Dönemi'nde şiddet kullanarak uygulamıştır. Şîa da ise ilke daha çok imâmet meselesi çerçevesinde değerlendirilmiş ve onlar da zaman zaman, özellikle de Emevî yanlısı olduklarını iddia ettikleri kesimlere sert bir yöntemle uygulamaktan kaçınmamışlardır. İmam Mâtürîdî ise ilkeyi akl-ı selîmin hâkim olduğu bir metodla yorumlamaya gayret etmiştir. Onun iyiliği emrederken de, kötülüğü nehyederken de yumuşak, kucaklayıcı, kapsayıcı, merhamet eksenli ve insan fıtratına uygun olacak bir metodu benimsendiğini ve ilkenin bu prensipler muvacehesinde uygulanması gerektiği düşüncesinde olduğunu söyleyebiliriz. Günümüzde Mâtürîdî'nin düşüncelerinin özellikle Hâricî zihniyetli oluşumlar karşısında yapıcı bir rolünün olacağını ifade edebiliriz. Anahtar Kelimeler: Mâtürîdî, Hâricî, Mu'tezile, Ma'rûf, Münker, Emir, Nehiy.