Ru'be b. el-'Accâc ve Dîvân'ının incelenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUSTAFA TOPRAK

Danışman: Abdulkadir Bayam

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Emevîlerin son dönemi ile Abbâsîlerin ilk döneminde yaşayan Ru'be b. el-'Accâc, recezleriyle istişhâd edilmesi sebebiyle özellikle lugat alanındaki kaynaklarda sıklıkla karşılaşılan bir râcizdir. Ru'be ve recezlerinin Arap diline katkısı oldukça büyüktür. Bu dönemin önemli edebî gelişmelerinden biri, recezin urcûze şeklini almasıdır. Câhiliye ve Sadru'l-İslâm döneminde çoğunlukla üç beş şatırdan ibaret olan şiir türlerinden recez, Emevîler döneminde adeta kaside gibi dört yüz şatra varan uzunluktaki urcûze hâlini almıştır. Bu urcûzelerde medih, iftihar, gazel, tasvir ve hikmet gibi birçok konu işlenmiştir. Özellikle dönemin yöneticilerinin methedildiği recezler söyleyen birçok şâir, halifeler tarafından saraylarında ağırlanmış ve onlara ikramda bulunulmuştur. Ru'be ve babası el-'Accâc bu şâirlerden ikisidir. Recezin gelişimine büyük katkıyı sağlayan öncü râcizlerden Ru'be ile bu türün zirve yaptığı ve ondan sonra da recezde gelişimin durduğu kabul edilir. Bütün bunlar göz önünde bulundurulduğunda Ru'be ve Dîvân'ının Arap dili ve belâgatı açısından önemli bir yere sahip olduğu anlaşılmaktadır. "Ru'be b. el-'Accâc ve Dîvân'ının İncelenmesi" adlı bu çalışma bir giriş ve dört ana bölüm halinde düzenlenmiştir. Giriş bölümünde çalışmanın konusu, amacı, önemi, literatür değerlendirmesi ve yöntemi ele alınmıştır. Tezin birinci bölümünde Ru'be b. el-'Accâc'ın hayatını ve recezlerini anlamaya katkı sağlayacağı düşünüldüğünden yaşadığı dönemdeki siyasî, sosyal, ilmî ve kültürel hayat araştırılmıştır. Tezin ikinci bölümünde Ru'be'nin hayatı, ailesi ve edebî kişiliği incelenmiştir. Üçüncü bölümde recezlerinde ele aldığı konular ve son olarak dördüncü bölümde ise onun recezlerinde işlediği edebî sanatlar incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Arap Dili ve Belagatı, Ru'be b. el-'Accâc, dîvân, şiir, recez.