Halk dindarlığı üzerine bir din sosyolojisi araştırması: Derbent (Dağıstan) örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLREYHAN NOVRUZOVA
Danışman: Celaleddin Çelik
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Araştırma bölgemiz olan Dağıstan Derbent bölgesi Kafkasya'nın önemli geçit yollarından biri olması nedeni ile burası savaşlara, ihtilaflara ve değişimlere sahne olmuştur. Bütün bu değişim-ler halkın kültürünü olduğu gibi dini hayatını da etkilemiştir. Bu süreçte ülkede yaşanan bütün politik, sosyal ve ekonomik değişikliklerle birlikte dine karşı süren olumsuz mücadeleye rağ-men, din insanların hayatından tamamen çıkartılamamıştır. Ancak Sovyet hâkimiyeti döne-minde dine karşı takınılan bu olumsuz tavır sonucu toplumda dinin etkisi oldukça azalmıştır. Sosyalist sistemin dağılmasıyla diğer ülkeler gibi Dağıstan da yeniden dini özgürlüğüne kavuşmuş ve dinî hayat önemli etkileşimlere sahne olmuştur. Dine karşı ilginin artışı ve yeniden canlanma olgusu çerçevesinde ziyaret yerlerine de gözle görülür bir şekilde ilginin arttığı göz-lenilmiştir. Çok farklı etnik topluluklardan oluşan Dağıstan'ın sosyo-kültürel ve dini hayatı da oldukça renkli bir görünüm sergilemektedir. Bu kalabalık etnik yapı içinde küçük bir toplum oluşturan Terekeme Türklerinin kendine özgün kültürünü sürdürmekle birlikte değişime uğraması, halk dindarlığı ve ziyaret anlayışında ortaya çıkan yeni bazı formların incelenmesi çalışmanın öneminin arttırmaktadır. Bu formların Anadolu'da ki uygulama ve anlayışlarla ben-zerliğini koruduğunu da söyleyebiliriz. Çalışmamızda yöntem olarak katılımlı gözlem ve mü-lakat tekniği kullanılmış olup, araştırma sahasında ilgili kişi ve kurumlarla irtibat kurulmaya, araştırma alanı ile ilgili bilgiler objektif bir şekilde toplanılmaya çalışılmıştır. Türkiye dışında yaşayan diğer Türk topluklarının dini ve sosyal hayatına ilişkin verilerin ortaya konması bu çalışmanın amaç ve önemini arttıran diğer bir unsur olduğunu düşünüyoruz. Ayrıca bu tez çalışmamızın Türk sosyolojisindeki bir boşluğu doldurmak için bir adım olacağı inancındayız.Anahtar Kelimeler: Dağıstan-Derbent, Halk Dindarlığı, Ziyaret Dindarlığı, Dini Hayat, Tere-keme Türkleri