Ermeni Harfli Kıpçak Türkçesinde Fiil

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çevre Bilimleri, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2014

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: LÜTFİYE GÜVENÇ

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Mustafa ARGUNŞAH

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Ermeni Harfli Kıpçak Türkçesinde Fiil başlıklı bu tezde Karadeniz'in kuzeyindeki sahada 1521-1699 yılları arasında, Ermeni Harfli Kıpçak Türkçesi ile meydana getirilmiş olan eserlerden Aleksandr Garkavets tarafından yayımlanmış olan metinler esas tutulmuştur. Bu tez altı ana bölümden oluşmaktadır. Bu bölümler: 1. Basit Fiiller, 2. Türemiş Fiiller, 3. Birleşik Fiiller, 4. Fiil Çekimi, 5. Fiilimsiler, 6. Sözlük şeklindedir. Tezin bütününde Ermeni Harfli Kıpçak Türkçesi metinlerinden elde edilen fiillere ilişkin dil malzemesi Köktürk, Uygur, Karahanlı, Harezm ve tarihî Kıpçak Türkçesi metinlerindeki fiillerle karşılaştırılmak suretiyle art ve eş zamanlı biçimde incelenmiştir. Basit fiiller, ses düzenlerine göre sınıflandırılmış ve Eski Türkçeden başlayarak tarihî Türkçenin etimolojik verilerine göre ele alınmıştır. Türemiş fiiller değerlendirilirken isimden fiil ve fiilden fiil türeten ekler alfabetik olarak sıralanmış ve her ek Köktürk, Uygur, Karahanlı, Harezm ve tarihî Kıpçak Türkçesi metinlerinden elde edilen eklerle karşılaştırılmıştır. Ekler incelenirken, özellikle Ermeni Harfli Kıpçak Türkçesi sahasındaki işlev çeşitlenmeleri temel alınmıştır. Birleşik fiillerin incelendiği bölümde birleşik fiiller yapıları bakımından sınıflandırılarak metinlerdeki biçimleri üzerinden karşılaştırma yapılmıştır. Burada özellikle Ermeni Harfli Kıpçak Türkçesi metinlerindeki farklı yapılar da ortaya konulmuştur. Fiil çekiminin ele alındığı bölümde fiiller bildirme ve tasarlama kipleri çerçevesinde girdikleri çekime göre incelenmiş; bu çekim içerisinde tarihî yapı ile mukayese edilmiş ve Ermeni Harfli Kıpçak Türkçesi metinlerindeki işlevlerinin boyut ve uygunluklarının seyri ortaya konulmuştur. Fiilimsiler bölümünde ise, temel malzemeden elde edilen isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiiller yine tarihî karşılaştırmalı olarak ve alfabetik sıralama yapılmak suretiyle değerlendirilmiştir. Son bölüm olan sözlükte ise, tezde geçen Ermeni Harfli Kıpçak Türkçesi fiilleri, metin bağlamındaki anlam çeşitlenmeleri esas tutularak cümle örnekleriyle verilmiştir. Anahtar Sözcükler: Ermeni Harfli Kıpçak Türkçesi, fiil, tarihî Türk lehçeleri, fiilde yapı, fiil çekimi, sözlük.