Yatılı Bölge Ortaokullarında Okuma Kültürü Eğitimi: Olgu Bilimsel Bir Araştırma
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, TÜRKÇE VE SOSYAL BİLİMLER EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GAMZE YILMAZ
Danışman: Mehmet Ali Bahar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Okuma kültürü gelişmiş bireyler yetiştirmek, sağlıklı bir toplum ve insanoğluna yaraşır bir evren düzeni oluşturmanın temel koşullarından biridir. Bu durum, okuma kültürü edindirme ve geliştirme bakımından ana dili eğitimine önemli sorumluluklar yüklemektedir. Okullardan beklenen en temel işlevlerden biri bireylerin okuma kültürlerini geliştirmektir. Öğrencilerin gündüzlü okullara göre çok geniş bir süre geçirdikleri yatılı bölge okulları (YBO), öğrencilerine günün her anında okuma kültürünü geliştirici uzam ve etkinliklere erişim olanağı tanıma işlevi açısından öne çıkmaktadır. Ancak YBO'ların bu işlevi ne ölçüde yerine getirdiği, bu okullarda görev yapan Türkçe öğretmenlerinin okuma kültürünü geliştirmeye yönelik çalışmaları, karşılaştıkları güçlükler ve önerileri ile öğrencilerin okulda uygulanan okuma kültürü etkinliklerine dair görüşleri yeterince incelenmemiştir. Bu eksiklikten hareketle gerçekleştirilen bu araştırmada Kayseri ilinde bulunan beş YBO'da Türkçe öğretmeni ve öğrencilerin okuma kültürü öğretim/öğrenim deneyimleri ve görüşleri olgu bilimsel araştırma yöntemiyle incelenmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşme formlarıyla derlenen katılımcı görüşleri, içerik çözümlemesiyle incelenmiştir. Buna göre ana hatlarıyla çalışma kapsamındaki bütün okulların z-kütüphane olanağına sahip olduğu ancak bu alanların etkin bir biçimde kullanılmadığı; kimi köylerden gelen öğrencilerde ilk okuma ve yazma becerisinin ortaokul dönemine geçilmesine karşın hâlen gelişmemesi nedeniyle öğretmenlerin ileri düzey okuma etkinlikleri yerine temel okuryazarlığı geliştirici etkinliklere ağırlık verdiği görülmüştür. Öğrenciler, kütüphanede bulunan kitapların ilgilerini çekmediğini ve gelişim düzeylerine uygun olmadığını, ders kitapları dışında başka metinlere yönlendirilmediklerini ifade etmiştir. Elde edilen bulgular sonucunda, YBO'da okuma kültürü öğretimi ve öğreniminin beklenen potansiyeli ortaya koymaktan uzak olduğu sonucuna varılmıştır. Bu çalışma, YBO'larda okuma kültürü eğitimini ele almasıyla öne çıkmakta, Türkçe öğretmeni ve öğrencilerin görüşlerine aynı çalışmada yer vermesiyle dikkat çekmektedir. Anahtar sözcükler: okuma, okuma eğitimi, okuma kültürü, yatılı bölge ortaokulu, eleştirel okuma, yaratıcı okuma, evrensel okuma.