İran'da Günümüz Azerbaycan Türkçesi-Farsça İlişkileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Salim Karasu
Danışman: Nevzat Özkan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, İran sınırları içerisinde varlığını sürdüren ve köklü bir geçmişe sahip olan Azerbaycan Türkçesi ile Farsça arasındaki dil temasını; ses bilgisi, şekil bilgisi ve güncel söz varlığı düzlemlerinde incelemeyi amaçlamaktadır. İran'da konuşulan Azerbaycan Türkçesinin konuşma dili bağlamında, Farsçadan hangi yönlerden ve ne boyutta etkilendiğini, günümüz Farsçasının da Türkçeden hangi dilsel malzemeleri aldığını tespit edebilmek bu çalışmadaki temel amaçtır. Çalışmanın birinci bölümünde kuramsal çerçeveyi belirlemek adına İran'da yaşayan Türkler ve Türk lehçeleri hakkında bilgi verilmiş, Türkçe-Farsça ilişkilerinin tarihsel sürecine kısaca değinilmiş, dil ilişkileri kapsamında temel bazı kavramların kısa açıklaması yapılmıştır. İlgili bölümün sonunda Türkçe- Farsça ilişkileri konusunda öne çıkan bazı çalışmalar hakkında kısa değerlendirmeler yapılmıştır. İran Azerbaycan Türklerinin günlük konuşma dilini tespit edebilmek düşüncesiyle İran eyaletleri arasında nüfusunun en az yarısını Azerbaycan Türklerinin oluşturduğu Doğu Azerbaycan, Batı Azerbaycan, Erdebil, Zencan, Kazvin ve Hemedan eyaletlerinden ses kayıtları elde edilmiş ve metne dönüştürülmüştür. Metinler ses ve şekil bilgisi bağlamında incelenmiş ve Farsça yapılar tespit edilmiştir. Metinlerde geçen Farsça sözcükler, Türkçenin temel söz varlığı bağlamında türlerine göre ayrılmış, Farsçadan geçen isim türündeki kelimeler için ayrıca tematik sınıflandırma yapılmıştır. Günümüz Farsçasında yer alan Türkçe sözcüklerin tespiti amacıyla çalışmanın üçüncü bölümünde Ferheng-i Ruz-i Sühan adlı sözlük taranmış, sözlükteki Türkçe kelimeler tespit edildikten sonra aynı kelimeler için Azərbaycan Dilinin İzahlı Lüğəti ve Azərbaycan Dialektoloji Lüğəti'nde tarama yapılmıştır.