Karahanlı Türkçesindeki Deyimler Üzerine Anlam Bilimsel Bir İnceleme
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çevre Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Kader Tüngüç
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Galip GÜNER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Deyimler, bir milletin düşünce yapısını ve kavram dünyasını ortaya koyan söz birlikleridir. Deyimleşmenin temelinde, sözcüklerin leksik anlamlarından sıyrılarak öbek hâlinde yeni bir anlama işaret etmeleri yatar. Karahanlı Türkçesi metinleri ise Türk dilinin söz varlığı açısından önemli bir yere sahiptir. 11. ve 13. yüzyıllar arasında eski Türk yazı dilinden gelişen Karahanlı Türkçesi, İslamî Orta Asya Türk yazı dilinin ilk evresidir. Bu çalışmada Karahanlı Türkçesi metinlerinde kullanılan deyimlerin anlamsal bir değerlendirilmesi yapılmıştır. Bu metinler: Kutadgu Bilig, Dîvânü Lugâti't Türk, Atebetü'l Hakâyık ve Kur'an Tercümeleri'dir. Deyimleşme sürecini incelemek, deyimin yaratıcısının neyi, neden başka bir şey yerine kullandığını ve bunu yaparken hangi anlamsal bağlantılara başvurduğunu idrak etmekle başlar. Çalışmamızda bu süreç, öbeklerin dört ayrı yolla kurulmasına dayandırılarak incelenmiştir. Anlam aktarımları veya anlam olayları olarak adlandırabileceğimiz "deyim aktarması (metaphor), ad aktarması (metonymy), benzetme (simile) ve alüzyon (allusion)" öbeklerin kuruluş yollarını oluşturmaktadır. Ayrıca bütün deyimler aynı derecede kalıplaşma özelliği göstermez. Deyimleşme dereceleri, deyimi oluşturan sözcüklerle deyim anlamı arasındaki ilişkinin uzaklık durumuna göre "Birinci Dereceden (Tam Deyim), İkinci Dereceden (Yarı Deyim), Üçüncü Dereceden (Deyimsi) Deyimler" olmak üzere üç grupta incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: deyim; deyim aktarması; ad aktarması; deyimleşme süreci; deyimleşme dereceleri; anlam bilim; Karahanlı Türkçesi