Hemodiyaliz tedavisi alan bireylerde inhalasyon yoluyla uygulanan lavanta yağının baş ağrısı şiddeti ve kaygı düzeyine etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÖKNUR DEMİR HACIMUSALAR
Danışman: Sultan Taşcı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hemodiyaliz (HD) hastalarında ağrı sık görülen semptomlardan biridir. Bu çalışma HD sırasında baş ağrısı yaşayan bireylerde bir ay boyunca, HD'nin 2. saatinde, haftada 3 kez, 5 dakika inhalasyon yoluyla uygulanan lavanta yağının baş ağrısı şiddeti ve kaygı düzeyine etkisini belirlemek amacıyla yapılmış randomize kontrollü bir çalışmadır. Araştırma bir il merkezindeki iki özel ve bir şehir hastanesi olmak üzere toplam üç diyaliz merkezinde yapılmıştır. Çalışmaya basit randomizasyonla 30 müdahale, 32 kontrol grubu olmak üzere toplam 62 hasta dahil edilmiştir. Çalışma için etik kurul onayı, bilgilendirilmiş gönüllü olur ve kurum izinleri alınmıştır. Araştırmanın verileri, hasta tanıtım formu, Vizüel Analog Skala (VAS), Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri (State-Trait Anxiety Inventory-STAI) kullanılarak toplanmıştır. Müdahale grubundaki bireylere lavanta uygulama rehberi doğrultusunda HD seansının 2. saatinde bir ay boyunca inhalasyon yoluyla lavanta yağı uygulanmıştır. Kontrol grubuna standart bakım dışında herhangi bir uygulama yapılmamıştır. Müdahale grubundaki bireylere dört hafta boyunca HD seansı sırasında inhalasyon yoluyla uygulanan lavanta yağı VAS puan ortalamalarını anlamlı derecede azaltmıştır (p<0.001). Kontrol grubundaki bireylerde birinci hafta HD'nin 4. saatinde ölçülen VAS puan ortalamalarında 2. saate göre anlamlı bir düşme olmasına rağmen devam eden üç hafta boyunca VAS puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Müdahale grubunun lavanta uygulaması sonrası VAS puan ortalamaları dört hafta boyunca kontrol grubuna göre anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p<0.001). Müdahale grubundaki bireylerin dört hafta boyunca STAI-S puan ortalamaları uygulama öncesine göre anlamlı şekilde azalmıştır (p<0.001). Kontrol grubundaki bireylerde ilk hafta HD'nin 2. ve 4. saatindeki STAI-S puan ortalaması arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Ancak devam eden üç hafta boyunca HD'nin 4. saatindeki STAI-S puan ortalamaları 2. saate göre anlamlı bir şekilde artmıştır (p<0.001). Müdahale grubunun HD'nin 4. saatindeki STAI-S puan ortalamaları dört hafta boyunca kontrol grubuna göre anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p<0.001). Müdahale ve kontrol grubunun çalışma başlangıcında ölçülen STAI-T puan ortalamaları açısından fark yokken çalışma sonunda ölçülen STAI-T puan ortalamaları müdahale grubunda kontrol grubuna göre anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p<0.001). Çalışmanın sonucunda HD uygulanan bireylerde lavanta yağı inhalasyonunun baş ağrısı şiddeti ve durumluk ve sürekli kaygı düzeyini azalttığı belirlenmiştir. Bu sonuca göre HD uygulanan bireylere lavanta yağı inhalasyonu önerilebilir. Anahtar Kelimeler: Hemodiyaliz, Ağrı, Kaygı, Lavanta yağı, Hemşirelik