İslamiyet Öncesi Eski Türk Hukuku
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMED SERKAN BAŞAR
Danışman: Erhan Yoska
Özet:İslamiyet Öncesi Türk topluluklarında hukuk kurallarının meydana gelmesinde bozkır yaşamının etkisi çok büyük olmuştur. Bozkır hayatının bir gereği olan göçebe yaşam tarzına bağlı olarak Türk Hukuk Sistemi yaşamın sürdürülmesine ilişkin kurallardan meydana gelmiştir. İslamiyet Öncesi Türk Hukukunun temeli Töre adı verilen onlarca asırlık gelenek ve göreneklere göre şekillenmiştir. Törenin belirlediği adalet sistemi, bozkır kültürünün yaşayış biçimine uygun olarak İslamiyet Öncesi Türk toplumlarında sosyal hayatı düzenlemiştir. Türk Töresi kağanda dâhil olmak üzere tüm toplumca mutlak suretle uyulması gereken hukuk kurallarının toplamını ifade etmiştir. İslamiyet Öncesi Türklerde Töreye atfedilen önem o kadar büyük olmuştur ki, etkin hukuk kurallarının konulması ve bunlara eşitlik ve adalet ilkeleri çerçevesinde riayet edilmesi, hem kağanın iktidarının, hem de devletin sürekliliği için en önemli koşullar arasında olmuştur. Ayrıca İslamiyet Öncesi Türklerde Kurultay toplantılarında alınan kararlara göre töreye yeni hükümler dâhil edildiği gibi, toplumun yaşayışındaki değişime göre de, ihtiyaçların karşılanmaması durumlarında töre kuralları içerisinde değişiklikler yapılabilmiştir. Eski Türklerde Hukuk kurallarının oluşumunda üç yoldan bahsedilebilmektedir. Bunları şu şekilde ifade edebiliriz: Kağanlar tarafından konulan hukuk kuralları, kurultayca getirilen hukuk kuralları ve toplum içinde kendiliğinden ortaya çıkan, yavaş yavaş oluşan hukuk kuralları şeklinde sıralayabiliriz. Bu yollarla meydana getirilen hukuk kuralların adalete uygun olması ve kağanlar da dâhil olmak üzere töreye tüm toplumca riayet edilmesi zorunluluk sayılmıştır. Orhun Abideleri ve Kutadgu Bilig de yer alan bilgilerden de anladığımız kadarıyla adaletin sağlanması, Kutun hükümdarlara yüklediği temel sorumlulukların başında gelmiştir. Çünkü İslamiyet Öncesi Türklerde devletin bekası ve hükümdarlığın devamı ancak adil bir yönetim ve hukukun gözetilmesiyle mümkün olmuştur. İslamiyet Öncesi Türk Devletlerinden Hunlar, Gök-Türkler ve Uygurlar İlk Türk Hukuk Anlayışını ve öğelerini ortaya koyan devletler olmuşlardır. Tezimizin ikinci kısmında da değindiğimiz üzere Hunlar, Gök-Türkler ve Uygurlar da güçlü bir hukuk anlayışı hâkim olmuş, toplum içinde Kamu Hukuku ve Özel Hukuk ayrımı uygulanmıştır. İslamiyet öncesi eski Türklerin hukuk sisteminde, ayrımsız herkesin sorumlu olduğu Suç ve Cezalar var olmuştur. Hızlı ve adil karar veren mahkemeler, suçluları ayrım yapmadan yargılamıştır. Gözaltı süresi on günden fazla olmamıştır. Vatana ihanet, savaşta gevşeklik, ülke çıkarlarını yabancı ülkelere karşı korumama, ağır siyasi suçlar, cinayet, ırza geçme, bağlı atı çalma, soygun vb. suçlar ağır adli suçlar olarak görülmüş ve idam cezası ile cezalandırılmıştır. Genç kızları aldatanlar, yüksek mal ve tazminat ödemeyle cezalandırılmış, adam yaralayanlar, yaranın durumuna göre ceza ödemişlerdir. Türk Hukukunun ağır cezalar içermesinin temel amacı caydırıcılığının yüksek olmasını sağlamaktır. İslamiyet?in Türkler arasında kabul edilmesinden sonraki dönemde de Türk sultanları, mutlak otoritelerinden taviz vermemiş, Örfi uygulamaların yanında Töre hükümlerini de uygulamışlardır. Anahtar Kelimeler: Töre, Kurultay, Hun, Göktürk, Uygur, Hukuk, Suç ve Ceza.