Râgıb el-İsfahânî'de Adalet Kavramı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, --, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FEYZA NUR ÖZÇELİK
Danışman: Salih Yalın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Adalet her dönemde cevaplanmayı bekleyen bir kavramdır. Bu kavram çoğu filozof tarafından siyasi, hukuki, metafizik, etik boyutlarından bir veya birkaçı ile ele alınmıştır. Özellikle Orta Çağ'da İslam filozofları tarafından incelenmiş hakkında ayrıntılı açıklamalar yapılmıştır. İslam ahlak düşünürlerinden Râgıb el-İsfahânî'nin de Adalet kavramına kayda değer katkıları olmuştur. Râgıb el-İsfahânî'nin dört eserini genel olarak değerlendirmek faydalı olacaktır. İlk olarak Zeria adlı eserde genel olarak adalet ve onunla ilişkili olan zulüm, sevgi, düşmanlık kavramların sözlük anlamı verilmiş ve bu kavramların naslarla irtibatına değinilmiştir. Bu eserde adaletin ahlaki, ekonomik ve sosyo-politik yönüne işaret edilmiştir. Mutluluğun Kazanılması adlı eserde ise adaletin daha ziyade ahlaki ve sosyal yönü ele alınmıştır. Şeriatın hem külli hem de cüz'i olanı bildirdiği ifade edilmiştir. Zeria eserinde de bu durum mutlak ve mukayyed adalet türünde bahsedilmiştir, kimi ahlak ve adalet kurallarının akıl ile bilinebileceğini savunurken kimi de şeriat ile bilinebileceğini savunmuştur. Müfredat adlı eserde de adaletin eşitlik, denklik anlamına, adaletle ilişkili olan muhabbet kavramına, adaletin zıddı olan hataya, hatanın çeşitlerine, zulüm, kıst ve vasat kavramlarına değindik. Mukaddimetü Camii't-Tefsir eserinde ise genel olarak hak kavramı, aklın önemi üzerinde durulmuştur. Râgıb el-İsfahânî'nin erdemler tasnifinde Aristoteles ve İbn Miskeveyh'den etkilendiğini görmekteyiz. Aristoteles'in orta yol prensibine bağlı kalmış, bu durumu ayet ve hadislerle de delillendirmiştir. İbn Miskeveyh'in de üçlü erdem taksiminden etkilenmiş bununla birlikte hilafet ve kulluk görevinden de bahsederek bu erdemleri İslami bir anlayışla yoğurmuştur. Genel olarak da Râgıb el-İsfahânî'nin önceki felsefi birikimi iyi bir şekilde okuduğunu ve bu felsefi birikimi ile İslam dininin ilkelerini birleştirdiğini böylece kendi özgün görüşlerini ortaya koyduğunu görmekteyiz. Anahtar Kelimeler: Râgıb el-İsfahânî, Adalet, Erdem, Sevgi, Düşmanlık