Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DİLARA ŞAHİN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Öznur Başdaş
Eş Danışman: Zeynep Caferoğlu Akın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırma, obez çocukları belirledikten sonra, belirlenen obez çocuklara verilen sağlıklı beslenme ve yoga programının beslenme davranışı, fiziksel aktivite ve antropometrik ölçümler üzerine etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma iki aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşama tanımlayıcı kesitsel çalışma, ikinci aşama ise ön test-son test desende randomize kontrollü deneysel çalışmadır. Bu araştırma, Kasım 2023-Kasım 2024 tarihinde Karaman il merkezinde bulunan ortaokullarda eğitim gören çocuklarla yapılmıştır. Araştırmanın birinci aşamasında 5. ve 6. sınıfta eğitim gören 1281 çocuktan Adölesan Tanılama Formu ile toplanmıştır. Bu doğrultuda araştırmanın ikinci aşamasına dahil edilecek olan obez çocuklar belirlenmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasına müdahale grubu (n=15) ve kontrol grubu (n=18) olmak üzere 33 çocuk dahil edilmiştir. Müdahale grubundaki çocuk ve ailelerine sağlıklı beslenme eğitimi 3 oturum şeklinde yapılmıştır. Verilen eğitimin 2. oturumundan sonra, çocuklar için planlanan Sağlıklı Beslenme Programı kapsamındaki çocukların 2 haftaiçi (perşembe-cuma) ve 1 haftasonu (cumartesi) şeklindeki beslenme günlüklerinin nasıl tutulacağı çocuk ve ailelerine öğretilmiştir. Sağlıklı Beslenme Programı ile çocuktan 2 haftada bir, belirlenen zamanlarda ("Yoga Programı"ndaki ilk karşılaşmada, 2., 4., 6., 8., 10. hafta sonunda) olmak üzere, toplamda 6 defa teslim alınmıştır. İlk teslim alınan çocukların beslenme günlüklerindeki problemlerden yola çıkılarak, Beslenme ve Diyetetik alanında uzman ile iş birliği içerisinde 12 adet Temel Sağlıklı Beslenme Davranış Hedefleri belirlenmiştir. Bu hedefler doğrultusunda çocuklardan teslim alınan beslenme günlükleri incelenmiş, Beslenme ve Diyetetik alanındaki uzman ile iş birliği içerisinde araştırmacı tarafından 2 haftada bir her çocuğa özgü bireysel danışmanlık verilmiştir. Çocuk açısından uygulanabilir olması için, her danışmanlıkta en az 2, en fazla 3 davranış hedef mesajının verilmesine özen gösterilmiştir. Daha sonra Yoga Programı müdahale grubundaki çocuklara 12 hafta boyunca, haftada 2 seans olmak üzere araştırmacı tarafından uygulanmıştır. Veriler müdahale programı öncesi ve sonrası Adölesan Tanılama Formu, Antropometrik Ölçümler ve Çocuk İzlem Formu ve Aile Beslenme ve Fiziksel Aktivite Tarama Ölçeği (ABFA) ile toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler, Ki-Kare, Fisher Exact Testi, Independent Sample t test, Paired- Sample t test ve Mixed Repeated Measure ANOVA testi kullanılmıştır. Araştırmanın birinci aşamasında, çocukların %18,9'u obez bulunmuştur. Müdahale grubunun sağlıklı beslenme ve yoga programı sonrası son test vücut ağırlığı, Beden Kütle İndeksi, yağ kütlesi, vücut yağı, bel çevresi, boyun çevresi, bel çevresi/boy uzunluğı oranı ölçüm değerlerinin ön teste göre azaldığı; Bazal Metabolizma Hızı değerlerinin ise arttığı belirlenmiştir (p<0,05). Müdahale grubundaki obez çocukların son test ABFA toplam, Aile Öğünleri, Aile Yeme Uygulamaları, Yiyecek Seçimi, İçecek Seçimleri, Kısıtlama/Ödül, Sağlıklı Çevre, Aile Aktivitesi, Çocuk Aktivitesi alt boyut puanlarının ön teste göre arttığı bulunmuştur (p<0,001). Kontrol grubuna göre müdahale grubundaki obez çocukların son test ABFA toplam, Aile Öğünleri, Aile Yeme Uygulamaları, Yiyecek Seçimi, İçecek Seçimleri, Kısıtlama/Ödül, Sağlıklı Çevre, Aile Aktivitesi, Çocuk Aktivitesi, Aile Zamanlaması/Uyku Rutini alt boyut puanlarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0,001). Sonuç olarak obez çocuklara verilen sağlıklı beslenme ve yoga programının beslenme davranışı, fiziksel aktivite ve antropometrik ölçümler üzerine etkili olduğu kanıtlanmıştır. Bu sonuca göre sağlıklı beslenme ve yoga programı uygulamalarının okullarda yaygınlaştırılması ve obez çocukların sağlıklı yaşam tarzı davranışları kazanmaları için müfredata dahil edilmesi önerilebilir. Anatar Kelimeler: Antropometri; Beslenme Davranışı; Çocuk; Obezite; Yoga. ClinicalTrialNumber: NCT06265597