Tıbbi Adaçayı (Salvia officinalis L.) Bitkisinde Salisilik Asit ve Hasat Zamanı Uygulamalarının Agronomik ve Kalite Özellikleri Üzerine Etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarla Bitkileri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BURAK DİNÇEL
Danışman: Erman Beyzi
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışması, Kayseri ekolojik koşullarında farklı hasat zamanı ve salisilik asit uygulamalarının tıbbi adaçayı (Salvia officinalis L.) bitkisinin agronomik ve kalite özelliklerine etkisini belirlemek amacı ile 2020-2022 yılları arasında yürütülmüştür. Deneme, dört tekerrürlü olarak, tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre, Erciyes Üniversitesi Tarımsal Araştırma ve Uygulama Merkezi arazisinde kurulmuştur. Deneme, ana parsellerde hasat zamanları (çiçeklenme öncesi dönem, % 50 çiçeklenme dönemi), alt parsellerde ise salisilik asit dozları (kontrol, 1 mM, 2 mM, 4 mM) olacak şekilde oluşturulmuştur. Denemede 2021 yılında belirlenen verim toplamları incelendiğinde; yeşil herba veriminin 2234.72-3255.33 kg/da, kuru herba veriminin 374.15-631.52 kg/da, yeşil yaprak veriminin 961.90-1335.75 kg/da, kuru yaprak veriminin 195.42-236.14 kg/da arasında değerler aldığı belirlenmiştir. 2022 yılında ise; yeşil herba verimi 1299.76-2350.65 kg/da, kuru herba verimi 332.19-557.34 kg/da, yeşil yaprak veriminde 919.10-1181.49 kg/da, kuru yaprak verimi 230.36-286.41 kg/da arasında değerler almıştır. Ayrıca çalışmada tanımlanan 24 bileşen arasında alfa thujone ana bileşen olarak belirlenmiştir. Denemeden elde edilen iki yıllık sonuçlar değerlendirildiğinde, hasat zamanları ilerledikçe bitki boyu, yeşil herba verimi ve kuru herba veriminin arttığı, yaprak oranının ise azaldığı belirlenmiştir. Salisilik asit uygulamasının ikinci yılda yeşil herba verimini artırdığı ve yaprak oranını ise düşürdüğü belirlenmiştir. Buna göre, yeşil ve kuru herba verimi bakımından en yüksek değerlerin elde edildiği % 50 çiçeklenme döneminin 4 mM salisilik asit uygulaması ile yaprak oranı bakımından en yüksek değerlerin elde edildiği çiçeklenme öncesi dönemin kontrol dozu uygulaması Kayseri ekolojik koşullarında tıbbi adaçayı yetiştiriciliği için önerilebilir. Anahtar Kelimeler: Tıbbi adaçayı, salisilik asit, hasat zamanı, uçucu yağ verimi, uçucu yağ bileşenleri