Dinî mûsikî geleneğinde zikre dayalı bir uygulama olarak perde kaldırma ve bu geleneğin önemli bir temsilcisi: Sadrettin Özçimi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, MÜZİK ANASANAT DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ERKAN SEZER
Danışman: Nazife Oya Levendoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, dinî mûsikî icrâlarında zikre dayalı bir uygulama olarak ortaya çıkan "perde kaldırma" geleneğinin, kavramsal ve pratik boyutlarının ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bu amaçla, geleneğin bugün yaşayan temsilcilerinden öne çıkmış isimlerle görüşmeler yapılmıştır. Görüşme yapılacak isimler, kartopu zincir örneklemi ile belirlenmiş ve bu icrâ geleneğinin hangi ortamlarda yer bulduğu, anlam dünyası, zikre dayalı uygulamalardan saz müziği pratiklerine aktarımı gibi konular, görüşme kişilerinin aktardığı veriler üzerinden değerlendirilmiştir. Görüşme kişilerinin hemen hepsi saz müziği alanında bu geleneğin en önemli temsilcisi olarak neyzen Sadreddin Özçimi'yi göstermişler ve onun ney sazıyla icrâ ettiği "perde kaldırma" taksiminin bu konudaki en detaylı örnek olduğu konusunda hem fikir olmuşlardır. Bu nedenle görüşme kişilerinin aktardıkları kavramsal konuların yanında çalışmanın diğer boyutunu Sadreddin Özçimi tarafından yapılan ve sekiz perde üzerinde yapılan perde kaldırma taksimi oluşturmuştur. Sonuç olarak, görüşme kişilerinin ifâdelerine göre, perde kaldırma geleneği, tekke geleneği içerisinde ibâdet ortamlarında gerçekleştirilen zikre dayalı bir uygulamadır ve kaldırılan her perde, nefsin yedi mertebesinden birini temsil eder. Yaratıcıya ulaşma ve O'nu tanıma bu yolla gerçekleşmiş olur. Bu gelenek Mevlevi, Kadiri, Rufâi, Cerrâhi târikatlarında yaygındır ve bunun dışındaki topluluklar ya da lâ dini mûsikî uygulama alanlarında tanınırlığı yok denecek kadar sınırlıdır. Taksim analizlerinde ise Neyzen Sadreddin Özçimi'nin, onyedi farklı makam kullandığı görülmektedir. Bu geleneğin sembolik mânâlarla yakın ilgisi olması, onyedi makâmın Sûfî inanışın büyük yansıma bulduğu edvar geleneğindeki onyedi perde ile ilişikisine âdeta bir gönderme gibidir. Yine edvar geleneğinde yer bulan yedi yıldız, yedi âvâze ilişkisini hatırlatır biçimde, perde kaldırma yedi nefis mertebesi üzerinden anlamlandırılmıştır. Böylesi sembollerle, bu çalışma, perde kaldırma geleneğinin kozmolojik temsillerle ilişkisini görünür kılmıştır. Taksim üzerinde yapılan makamsal ve teknik analizin müzik sanatına yönelik neticesi ise, bu geleneğin günümüzde sadece zikre dayalı bir uygulama olmakla sınırlı kalmayıp yeni bir saz müziği formu olarak da değerlendirilebileceğidir. Ancak bu uygulama saz müziği alanına transfer olduktan sonra, zikr ortamlarındaki anlam dünyası la dinî mûsikî içerisinde kaybolmaya başlayarak, müzik pratiğine dair uygulamaların öncelendiği görülmüştür. Perde kaldırma, bu yönüyle saz mûsikîsi geleneğinde ritim eşliği ile yapılan yeni bir taksim formu niteliği taşımaktadır ve bu yönüyle lâ dinî makam mûsikîsi uygulamalarına da yeni bir soluk getirecek özellikler sergilemektedir. Anahtar Kelimeler: Perde kaldırma, ney, perde, makam, taksim