İzmir Yöresinde Culicoides Türlerinin Moleküler Karakterizasyonu ve Haemosporidia Enfeksiyonları Yönünden Vektörlük Potansiyellerinin Araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Hakan Yeşilöz
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Alparslan YILDIRIM
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada İzmir ilinin farklı ilçelerine bağlı bazı odaklarda yaygınlık gösteren Culicoides türlerinin konvansiyonel morfolojik ve moleküler yöntemlerle belirlenmesi, izolatların moleküler karakterizasyonlarının yapılması ve kanatlı Haemosporidian parazitlerin nakli açısından vektör potansiyellerinin moleküler olarak ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Çalışmada, 2016 yılının Mayıs-Ağustos ayları arasında Bergama, Ödemiş, Kemalpaşa ve Foça ilçelerinde belirlenen istasyonlardan ışık tuzakları ile Culicoides örneklemesi yapılmıştır. Toplanan Culicoides örneklerinin kanat morfolojilerine göre identifikasyonları yapıldıktan sonra her türden belirlenen örneklerden genomik DNA (gDNA) izolasyonu gerçekleştirilmiştir. Elde edilen gDNA izolatlarının barkod mt-COI gen bölgesi amplifiye edilmiş ve sonraki basamakta amplifikasyon ürünlerinin klonlama, plazmid pürifikasyonu ve sekans analizleri gerçekleştirilerek moleküler karakterizasyonları sağlanmıştır. GenBank aksesyonları sağlanan izolatların Türkiye ve Dünyadaki homolog izolatlarla filogenetik yapılanmaları belirlenmiştir. Toplanan örneklerde Haemosporidian parazitlerin araştırılması amacıyla her türe ait dişi Culicoides örneklerinin baş/toraks (BTH) ve abdomen (AH) kısımları diseke edilerek tür ve toplama merkezi bazında ayrı ayrı havuzlar oluşturulmuştur. Havuzlardan gDNA ekstraksiyonundan sonra elde edilen izolatların Haemosporidian mt-cytb gen bölgesini amplifiye eden spesifik primerlerle nested PCR analizleri gerçekleştirilmiştir. BTH'da belirlenen pozitiflikler muhtemel potansiyel vektörlük göstergesi olarak kabul edilmiş ve minimum enfeksiyon oranları (MIRs) hesaplanmıştır. BTH ve AH'de belirlenen Haemosporidian nesillerinin sekans analizleri ile karakterizasyonları yapılmıştır. Araştırmada toplanan 800 dişi Culicoides örneğinin morfolojik identifikasyon sonuçlarına göre C. circumscriptus, C. nubeculosus kompleks, C. newsteadi, C. imicola, C. gejgelensis, C. obsoletus, C. punctatus ve Culicoides sp. (C. truncorum'a yakın) türlerine ait oldukları belirlenmiştir. En yaygın türler %39,4 ile C. circumscriptus ve %33,8 ile C. imicola belirlenirken en düşük yayılışı gösteren türler ise %1,9 ile C. punctatus ve %1,8 ile C. newsteadi bulunmuştur. Araştırma yöresinde belirlenen türlere ait mt-COI sekansları arasında 18 farklı haplotipi ortaya koyan 175 polimorfik bölge saptanmıştır. Filogenetik analizler C. newsteadi dışında tüm türlere ait nesillerin monofiletik karakterde olduğunu göstermiştir. Karakterize edilen türlere ait haplotipler arasında ortalama genetik heterojenite %25,3±2,4 saptanmıştır. Çalışmada belirlenen haplotiplerin Türkiye ve Dünya'dan bildirilmiş homolog izolatlarla filogenetik yapılanmaları ortaya çıkarılmıştır. Çalışmada incelenen AH'dan C. circumscriptus, C. imicola, C. obsoletus ve C. gejgelensis'de Haemosporidian mt-cytb DNA'sı belirlenirken (%10,22), BTH pozitiflikleri (%7,95) yalnızca C. circumscriptus'ta tespit edilmiştir. C. circumscriptus için Haemoproteus nesilleriyle MIRs %22,2 olarak hesaplanmıştır. İlgili Culicoides türlerinde belirlenen Haemosporidian parazitlerin sekans analizleri sonucunda C. circumscriptus BTH izolatlarında Haemoproteus sp. GAGLA05 ve H. minutus TURDUS2 nesilleri karakterize edilmiş ve bu türün araştırma yöresinde ilgili nesillere muhtemelen potansiyel vektörlük yaptığı ortaya çıkarılmıştır. Çalışmada ayrıca C. circumscriptus AH'da Plasmodium sp. CXPIP10, C. obsoletus AH'da Plasmodium sp. CXPIP23 ve SYCON02, C. imicola, C. obsoletus ve C. gejgelensis AH'da P. relictum SGS1 ve C. imicola ve C. gejgelensis AH'da da Plasmodium sp. YWT4 nesilleri identifiye edilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma ile İzmir yöresinde yaygınlık gösteren Culicoides türleri morfolojik ve moleküler identifikasyonlarla belirlenerek moleküler epidemiyoloji açısından Türkiye için özgün veriler sağlanmıştır. Ayrıca çalışma sonuçları kanatlı Haemosporidian parazitlerin İzmir yöresinde yaygın olduğunu ortaya çıkarmış ve C. circumscriptus'un Haemoproteus nesillerinin nakli açısından potansiyel bir öneme sahip olduğuna dair kanıtlar sağlamıştır. Anahtar kelimeler: Culicoides, Moleküler karakterizasyon, Kanatlı Haemosporidianları, Vektör potansiyeli, İzmir