AİHM ve AYM kararları çerçevesinde makul sürede yargılanma hakkı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, KAMU HUKUKU ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGÜR COŞKUN
Danışman: CENGİZ GÜL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Makul sürede yargılanma hakkı, adil yargılanma hakkı kapsamında korunan bir temel hak olmakla birlikte, makul sürenin ne olduğu hususu her somut durum, kişi ve yargılamanın olduğu ilgili hukuk dalı bakımından ayrı ayrı değerlendirilmektedir. Makul sürede yargılanma hakkı, bireyin yargılama ile ulaşmayı hedeflediği hakka makul sürede ulaşmasının yanında, bireyin suç isnadı altında hak kayıplarına uğramamasını sağlamaktadır. Yargılamada makul sürenin ihlal edilip edilmediğini tespit ederken Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Türk Anayasa Mahkemesi (AYM) içtihatlarına göre birtakım kriterler geliştirilmiştir. İhlal olması halinde AİHM, yalnızca ihlali tespit edebileceği gibi ortada bir zarar var ise tazminata da hükmedebilmektedir. Türk iç hukukunda ise AYM'ye bireysel başvuru yolu getirilmiştir. Makul sürede yargılanma hakkına ilişkin kimi ülkelerde önleyici tedbirler kimi ülkelerde ise düzeltici tedbirler alınmıştır. AİHM ve AYM'ye yapılan ve Türkiye'nin makul sürede yargılanma hakkını ihlal ettiğinin tespit edildiği birçok karar vardır. Bu sebeple Türkiye hem önleyici hem düzeltici tedbirler alarak bireylerin makul sürede yargılanma haklarını güvence altına almaya çalışmaktadır. Bu yönde Türk iç hukukunda çeşitli düzenlemeler yapılmıştır. Bu bakımdan önleyici tedbir olarak 2802 sayılı Kanun ile Yargıda Hedef Süre Uygulaması hayata geçirilmiştir. Bu uygulama ile yargı süreçlerinin disipline edilmesi amaçlanmaktadır. Bağlayıcı bir hak oluşturmayan hedef süre uygulaması esasında makul sürede yargılanma hakkının tesis edilmesine araç konumundadır. Düzeltici tedbir olarak ise 6384 sayılı Kanun ile Tazminat Komisyonu kurulmuştur. Komisyon aracılığı ile hakkın ihlal edildiğinin tespitinde bireylere maddi tazminat verilmektedir. Bu çalışmada ayrıca makul sürede yargılanma hakkının tanımı, tespiti ve ihlali halinde sonuçları incelenmekle, ihlalin önlenmesi ile ihlale yol açan olayların engellenmesinde farklı durumlar olduğunun üzerinde durulmaktadır.