Birinci basamak sağlık çalışanlarında ruh sağlığı okuryazarlığı ve sanal eğitim programı pilot çalışması

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EMEL GÜDEN

Danışman: Arda Borlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Artan ruh sağlığı sorunları ile birlikte birinci basamak sağlık personelinin ruhsal hastalıklara yönelik bilgi, inanç ve tutumları ruhsal bozuklukların önlenmesi ve erken tanısı açısından çok önemlidir. Bu tez çalışmasında aile hekimleri ve aile sağlığı çalışanlarına verilen ruh sağlığı okuryazarlığı eğitiminin, ruhsal hastalıklara yönelik inanç ve tutumları üzerine etkisi incelenmiştir. Bu araştırmada, iki kollu, paralel grup, tek kör randomize kontrollü çalışma tasarımı uygulanmıştır. Araştırmanın evreni Kayseri'de 95 aile hekimliği birimlerinde görev yapan 461 aile hekimi ve 438 aile sağlığı çalışanıdır. Araştırmaya katılmayı kabul eden 184 aile hekimi ve 171 aile sağlığı çalışanı kontrol ve deney grubuna ayrılmıştır. Eğitim öncesi ve sonrası tüm gruplara anket uygulanmıştır. Müdahale grubuna tek günlük ruh sağlığı eğitimi online ve canlı uygulanmıştır. Verilerin toplanmasında "Kişisel Bilgi Formu", "Ruh Sağlığı Okur Yazarlığı Ölçeği", "Ruhsal Hastalığa Yönelik İnançlar Ölçeği" ve ''Ruhsal hastalıklara yönelik Toplum tutumları Ölçeği'' kullanılmıştır. Kontrol ve deney grupları, demografik özellikler, ruh sağlığı bilgisi, ruh sağlığı okuryazarlığı, ruhsal hastalıklara ilişkin inanç ve tutum puanları açısından karşılaştırılmıştır. Müdahalenin etkilerini değerlendirmek Mann Whitney U Testi ve Wilcoxson İlişkili Örneklem Testi kullanılmıştır. Analiz sonuçları, eğitim müdahalesinin aile hekimlerinde, ruh sağlığı bilgisi (p=0,032), yardım arama yeterliliği (p=0,043) ve iyi niyet tutumunu (p=0,032) geliştirdiği, tehlikelilik inancı (p=0,043) azalttığı belirlenmiştir. Aile sağlığı çalışanlarında ise eğitim müdahalesinin, ruh sağlığı bilgisi (p=0,029) ve iyi niyet tutumunu (p=0,007) geliştirdiği, tehlikelilik inancını (p=0,044) azalttığı belirlenmiş olup, eğitim müdahale grupları için anlamlı katkı sağlamıştır. Eğitim müdahalesi, aile hekimleri ve aile sağlığı çalışanlarında ruh sağlığı bilgisi düzeyinde önemli etkisi olduğu, ruhsal hastalıklara yönelik inanç ve tutum üzerine etkisinin daha düşük olduğu belirlenniştir. Ruhsal hastalıklara yönelik inanç ve tutumun farklı boyutları arasındaki ilişkilere dair daha derinlemesine analizler yapmak için daha ileri çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği; Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri; Ruh sağlığı; Toplum Sağlığı; Ruh Sağlığı Okuryazarlığı