Zeynep Yahya kılıçaslan Aile Sağlığı Merkezine Başvuran 20-69 Yaş Arası Kadınların Meme Kanseri Taramaları Hakkında Bilgi Tutum ve Davranışları
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bil., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Şeyma Atıcı Gün
Danışman: Selçuk Mıstık
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada kadınların sosyodemografik ve birtakım özelliklerinin (yaş, eğitim, gelir düzeyi, ailede kanser öyküsü, egzersiz alışkanlıkları gibi) meme kanseri taramalarına ilişkin bilgi, tutum ve davranışlarına etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca çalışmada Champion'un Sağlık İnanç Modeli'nin alt boyutları ve meme kanseri risk puanları ile bu değişkenler arasındaki ilişki incelenmiştir. Gereç ve yöntem: Kesitsel, tanımlayıcı ve analitik nitelikteki bu çalışma, Zeynep Yahya Kılıçaslan Aile Sağlığı Merkezi'ne başvuran, yaşları 20 ile 69 arasında değişen 320 gönüllü kadın ile gerçekleştirilmiştir. Veriler, sosyodemografik özellikleri ve meme kanseri risk puanlarının hesaplanmasına olanak sağlayan maddeleri içeren bir anket formu ile Champion'un Sağlık İnanç Modeli Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. İstatistiksel analizler IBM SPSS statistics 25.0 programı kullanılarak yapılmıştır. Verilerin normal dağılıma uyup uymadığı Kolmogorof-Simirnov ve Shapiro–Wilk testleri ile incelenmiştir. Anormal dağılım gösteren sürekli değişkenler medyan (Q1–Q3) değerleri ile sunulmuştur. Kategorik veriler birim sayısı (n) ve yüzde (%) ile ifade edilmiştir. Kategorik değişkenlerin değerlendirilmesinde Ki-kare testi, iki grup karşılaştırmalarında Mann–Whitney U testi, ikiden fazla grup karşılaştırmalarında ise Kruskal–Wallis testi kullanılmıştır.Tüm istatistiksel analizlerde anlamlılık düzeyi p˂0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 40,50 ± 10,6 (med:41 min:20 max:68) yıl olup, %79,06'i evli, %69,06'sı ev hanımı, %21,88'i herhangi bir işte çalışan, %9,06'sı sağlık çalışanıdır. Katılımcıların %30'u ilkokul, %26,2'si lise, %20'si üniversite mezunudur. %51,56'sı asgari ücret düzeyinde gelire sahipken, %71,6'sının beden kitle indeksi "şişman" kategorisindedir. Katılımcıların %39,4'ünün ailesinde kanser öyküsü bulunduğu belirlenmiştir. Kadınların genel meme kanseri risk puanı ortalaması 135,21±43,01 olarak bulunmuştur. Champion'un Sağlık İnanç Modeli alt boyutlarının puan ortalamaları sırayla algılanan duyarlılık 7,33±2,01, algılanan ciddiyet 19,36±4,12, kendi kendine meme muayenesi yararları 15,61±2,20, mamografi yararları 19,15±2,76, kendi kendine meme muayenesi engelleri 18,37±4,46, mamografi engelleri 27,40±5,66, sağlık motivasyonu 19,79±3,02 ve öz etkililik 35,09±6,68'dir. Champion'un Sağlık İnanç Modeli Ölçeği bulgularına göre, eğitim düzeyi arttıkça algılanan engeller azalmakta ve öz yeterlilik artmaktadır. Yaş ilerledikçe mamografiye yönelik algılanan engeller azalırken, algılanan ciddiyet, kendi kendine meme muayenesinin yararları ve öz yeterlilik artmıştır. Meme kanseri risk skoru ile ilişki incelendiğinde; risk skoru arttıkça kendi kendine meme muayenesinin algılanan yararları ve öz yeterlilik artarken, mamografi engellerinin de yükseldiği görülmüştür. Mamografi çektiren kadınların algılanan duyarlılık, ciddiyet, motivasyon ve mamografinin algılanan yararları daha yüksek düzeydeyken, algılanan engelleri daha düşüktür. Ayrıca gelir ve eğitim düzeyi arttıkça meme kanseri risk puanlarının azaldığı; mamografi yaptıran kadınların risk puanlarının ise daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Sonuç: Bulgular kadınların meme kanseri tarama davranışlarında sosyodemografik özelliklerin ve sağlık inançlarının önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Eğitimin algılanan engelleri azaltırken farkındalığı ve motivasyonu artırdığı görülmektedir. Sağlık İnanç Modeli doğrultusunda kadınların öz yeterliliğinin ve risk algısının hedefe yönelik eğitim müdahaleleriyle geliştirilmesi, tarama programlarına daha etkin katılımı teşvik edebilir ve meme kanserinin erken tanısına katkı sağlayabilir. Anahtar Kelimeler: Aile sağlığı merkezi, meme kanseri, mamografi, Sağlık İnanç Modeli.