Karışık Dilli Kitab-ı Ata-Dede Adlı Eser Üzerinde Bir Dil İncelemesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çevre Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İSMAİL GÜNEŞ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Mustafa ARGUNŞAH
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kitâb-ı Ata-Dede, ilk sayfalarında karışık dil özellikleri görülmesine rağmen genel olarak Eski Anadolu Türkçesi dil özelliklerini taşıyan dinî didaktik bir eserdir. Şimdiye kadar kaynaklarda geçmeyen eserin bilinen tek nüshası Türk Dil Kurumu, Yazma Eserler Kütüphanesinde bulunmaktadır. "Karışık Dilli Kitâb-ı Ata-Dede Adlı Eser Üzerinde Bir Dil İncelemesi" adlı bu çalışmada Kitâb-ı Ata-Dede adlı yazma eserin imla, ses ve şekil özellikleri incelenmiş, söz varlığı ortaya konmuştur. Çalışma, "Giriş", "Yazılış (İmla) Özellikleri", "Ses Bilgisi", "Şekil Bilgisi" "Metin" ve "Sözlük" olmak üzere altı bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Türklük bilimi çalışmalarında en çok tartışılan konulardan biri olan karışık dilli eserlerle ilgili genel bir değerlendirmede bulunulmuş, Kitâb-ı Ata-Dede'nin nüsha özellikleri tanıtılmıştır. Dil incelemesi bölümü, yazılış (imla) özellikleri, ses bilgisi ve şekil bilgisinden oluşmaktadır. Yazılış (imla) özelliklerinde yazma eserdeki ünlü ve ünsüzlerin yazılış özellikleri ayrıntılı olarak ele alınmış ve örnekler verilmiştir. Ses bilgisi başlığı altında eserdeki ünlü ve ünsüzlerle ilgili ses olayları incelenmiş ve metinden örneklere yer verilmiştir. Şekil bilgisi bölümünde ise yazmada tespit edilen ekler, eklerin işlevleri ve metindeki cümlelerin özelliklerine değinilmiş ve bunlar metinden seçilen örneklerle gösterilmiştir. Çalışmanın metin bölümünde 157 yapraktan oluşan eserin, Eski Anadolu Türkçesi özelliklerinin görüldüğü ve tez çalışmamıza konu olan bölümünün çeviri yazısı yapılmıştır. Sözlük bölümünde metinde geçen bütün kelimeler alfabetik olarak sıralanmış, kökenleri ve metindeki anlamları verilmiştir. Kelimelerin metinde geçtiği yerlere göre kazandığı farklı anlamları gösterilmiş, metindeki yerleri belirtilmiştir. Madde başı olarak alınan kelimeyle ilgili birleşik fiiller, deyimler, kelime grupları varsa, bunlar da aynı kelimenin altında verilmiştir. Bu çalışma ile genel olarak Eski Anadolu Türkçesi özelliklerini taşıyan, tek nüshası bulunan ve aşırı yıpranmadan dolayı neredeyse yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalan Kitâb-ı Ata-Dede'yi inceleyerek Türklük bilimine kazandırmak ve Türk dili araştırmaları çalışmalarına bir katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Kitâb-ı Ata-Dede, Eski Anadolu Türkçesi, Karışık Dilli Eserler, Türk Dili