Bazı türk ve gana yerel domates çeşitleri arasındaki genotipik farklılıkların ve anaçlık potansiyellerinin tuzlu koşullar altında belirlenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, TOPRAK BİLİMİ VE BİTKİ BESLEME ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: YUNUS EMRE ÇAKIR

Danışman: Firdes Ulaş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırma, kontrollü bir iklim odasında, aşılı ve aşısız domates çeşitleri kullanılarak bir besin çözeltisi denemesi şeklinde yürütülmüştür. Domates bitkileri, hidroponik koşullarda kontrol (0 EC) ve iki farklı tuzluluk düzeyinde (4 ve 8 EC) değerlendirilmiştir. Deneme, tesadüfi bloklar deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak kurulmuş ve besin çözeltisine sodyum klorür (NaCl) eklenerek tuzlu koşullar oluşturulmuştur. Önceki tarama sonuçlarına dayanarak seçilen anaç genotiplerin, stres koşullarındaki kalem genotipler üzerindeki etkisi, şaşırtmadan yaklaşık 4–6 gün sonra kontrol bitkileriyle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bitkilerin agronomik, fizyolojik ve kök morfolojik özellikleri incelenerek, tuz stresine karşı anaçların sağladığı avantajlar veya dezavantajlar belirlenmiştir. Bulgular, artan tuzluluk seviyelerinin genel olarak bitki gelişimi ve verimi olumsuz etkilediğini göstermiştir. Bununla birlikte, bazı genotiplerin bu stres koşullarına karşı önemli ölçüde dayanıklılık sergilediği gözlemlenmiştir. Farklı genotipler, yüksek tuz koşullarına yanıt olarak artan su kullanım etkinliği ve daha yüksek klorofil konsantrasyonu ile öne çıkmıştır. Aşılama uygulamaları, tuza duyarlı bitkilerde büyüme ve verim kısıtlarını azaltarak fotosentezi ve meyve kalitesini artırmada etkili olmuştur. Sonuçlar, aşılama uygulamasının tuz stresini hafifletmede etkili bir yöntem olduğunu ortaya koymaktadır. Bu deneyde, önceki verilere dayanarak seçilen anaç ve kalem kombinasyonları kullanılarak, aşılama sonrası tuz stresine duyarlı domates bitkilerinin performans farkları analiz edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Abiyotik stres, tuzluluk stresi, domates, Solanum lycopersicum, aşılama, kalem, anaç, anaç etkinliği, hidroponik.