Escherichia Coli kaynaklı kuzu ishallerinde bakteriofajların profilaktik ve terapötik etkinliklerinin araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, VETERİNERLİK İÇ HASTALIKLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İLYAS METE BOYDAK
Danışman: Ali Cesur Onmaz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ESCHERİCHİA COLİ KAYNAKLI KUZU İSHALLERİNDE BAKTERİYOFAJLARIN PROFİLAKTİK VE TERAPÖTİK ETKİNLİKLERİNİN ARAŞTIRILMASI İlyas Mete BOYDAK Erciyes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü Veteriner İç Hastalıkları Anabilim Dalı Doktora Tezi, Temmuz 2025 Danışman: Prof. Dr. Ali Cesur ONMAZ ÖZET Bu tezin amacı, patojenik E. coli'ye özgü uygun bakteriyofajları izole etmek ve bu fajların kuzularda E. coli kaynaklı ishalin tedavi veya önlenmesinde etkili bir şekilde kullanılıp kullanılamayacağını araştırmaktı. Çalışmada, E. coli'ye özgü fajlar (Φ IA-38), koyun çiftliğinden alınan atık su örneklerinden izole edildi. İzolat, çeşitli E. coli suşlarına karşı geniş litik aktivite gösterdi ve genomunda antibiyotik direnci ya da virülans genleri tespit edilmedi. Toplamda 1 ila 7 günlük ve 3.2 ile 5.7 kg ağırlığında 36 yeni doğan kuzu, rastgele ve eşit şekilde dört gruba ayrıldı. Grup 1 (kontrol), sağlıklı ve tedavi almayan hayvanlardan oluştu; Grup 2 (antibiyotik)'deki kuzular E. coli K99 (bir ETEC suşu) ile enfekte edilip, 24 saat sonra üç gün boyunca antibiyotik (prokain penisilin ve streptomisin) ile tedavi edildi; Grup 3 (profilaktik)'teki kuzulara, E. coli K99 enfeksiyonundan 12 saat önce Φ IA-38 faj uygulaması yapıldı ve tedavi üç gün boyunca devam etti; Grup 4 (terapötik)'teki kuzular, E. coli K99 ile enfekte edildikten bir gün sonra üç gün boyunca Φ IA-38 ile tedavi edildi. Bakteriyofaj ve antibiyotik uygulamasının ardından klinik semptomlar 10 gün boyunca takip edildi. Tüm hayvanlardan 1., 3., 7. ve 10. günlerde kan ve dışkı örnekleri alındı, dışkı değerlendirmesi (skorlama) yapıldı. Serum Amiloid A (SAA), Haptoglobin (Hpt), İmmünoglobulin M (IgM) ve İmmünoglobulin G (IgG) düzeyleri analiz edilerek inflamatuar ve bağışıklık yanıt durumu değerlendirildi. Grup 2 hayvanlarında 1. günden sonraki tüm zaman aralıklarında SAA düzeyleri artarken, Grup 4'te Hpt düzeyleri 10. günde azaldı (P<0.05). Faj ile tedavi edilen Grup 3 ve 4'te 7. gün IgM düzeyleri, negatif kontrol ve antibiyotikle tedavi edilen gruplara kıyasla anlamlı şekilde yüksek bulundu (P<0.05). Grup 3'teki hayvanlarda 7. ve 10. günlerdeki IgG düzeylerinde anlamlı bir artış görüldü (P<0.05). Hem koruyucu hem tedavi amaçlı uygulanan IA-38 faj tedavisinin, enfekte kuzuların dışkısındaki E. coli K99 miktarını antibiyotik tedavisine benzer şekilde anlamlı ölçüde azalttığı belirlendi (P<0.05). Ancak 10. güne kadar olan faj tedavisi ile E. coli K99 tamamen izole edilemedi. Sonuç olarak, bu çalışma ile Φ IA-38 faj tedavisinin etkinliğine dair bilimsel sonuçlar elde edilmiştir; ancak kullanılan dozaj ve tedavi süresi, E. coli K99'un tamamen elimine edilmesi için yetersiz kalmıştır. Bu nedenle, yeni doğan kuzuların sindirim sisteminde ilaca dirençli enterotoksijenik E. coli enfeksiyonunun tamamen ortadan kaldırılabilmesi için daha kapsamlı ve ileri düzey araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Anahtar kelimeler: Kuzu, ishal, E. coli, bakteriyofaj, faj tedavisi.