Obez adölesanlarda zaman kısıtlı beslenmenin vücut bileşimi ve bazı metabolik parametreler üzerine etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, BESLENME VE DİYETETİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SÜMEYRA BAŞAR
Danışman: NİHAL HATİPOĞLU, ZEYNEP CAFEROĞLU AKIN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma obez adölesanlarda sirkadiyen ritimle uyumlu zaman kısıtlı beslenme modeli ile kontrol grubu olarak Akdeniz diyet modeline göre planlanmış enerji kısıtlı beslenmenin vücut bileşimi ve çeşitli metabolik parametreler üzerindeki etkilerini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Randomize kontrollü olarak tasarlanan çalışma, 12-18 yaş aralığında toplam 40 obez adölesan ile tamamlanmıştır. Adölesanlar 12 hafta boyunca zaman kısıtlı beslenme (n=20) veya enerji kısıtlı beslenme (n=20) grubuna randomize edilmiştir. Çalışma başlangıcında ve 12. haftada adölesanların kan örnekleri, fiziksel aktivite ve besin tüketim kayıtları alınmış, antropometrik ölçümleri ve vücut bileşim analizleri yapılmış ve adölesanlara Akdeniz diyeti kalite indeksi anketi, uyku kalitesi indeksi anketi, çocuklar için yaşam kalitesi ölçeği, görsel analog skala uygulanmıştır. Çalışmanın dördüncü ve sekizinci haftalarında adölesanların antropometrik ölçümleri ve vücut bileşim analizleri, Akdeniz diyeti kalite indeksi anketi ve yaşam kalitesi ölçeği yeniden yapılmıştır. Çalışma sonunda her iki grupta vücut ağırlığı, beden kütle indeksi, bel çevresi, boyun çevresi, vücut yağ yüzdesi ve yağ kütlesi değerleri anlamlı olarak azalmıştır (P <0,05). Her iki grupta çalışma sonunda serum insülin düzeyleri ve insülin direnci anlamlı derece azalmıştır (P <0,05). Zaman kısıtlı beslenme grubunda leptin, ghrelin, irisin, IL-10, IL-6 ve IL-1β düzeylerinin çalışma sonunda anlamlı düzeyde azaldığı belirlenmiştir (P <0,05). Her iki grupta akdeniz diyeti kalite indeksi ve yaşam kalitesi ölçeği puanları anlamlı düzeyde arttığı belirlenmiştir (P <0,05). Her iki grupta günlük enerji alımlarının anlamlı düzeyde azaldığı belirlenmiştir (P <0,05). Sonuç olarak her iki beslenme yaklaşımı obez adölesanlarda antropometrik ve vücut bileşimi göstergeleri ile bazı metabolik parametrelerde iyileşmelerle ilişkili bulunmuştur. Zaman kısıtlı beslenme, bazı hormonal ve inflamatuvar göstergelerde ilave değişimlerle ilişkili olabilmekle birlikte, klinik yararın sürdürülebilirliği açısından müdahalelerin sağlıklı besin seçimi, Akdeniz diyeti ilkelerine uyum ve bireysel gereksinimlere göre yapılandırılmış diyetisyen danışmanlığı süreçleriyle desteklenmesi önem taşımaktadır.