Koçgiri Aşireti'nde ölüleri anma ritüelleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, --, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: inan beler
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ali SELÇUK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bir Kurmanci topluluğu olan Koçgiri Aşireti ile ilgili çalışmaların çoğunluğunun topluluğun siyasal tarihi, özellikle de "Koçgiri Olayı" üzerine yoğunlaştığını görmekteyiz. Topluluğun kültürü, özelde geçiş ritüllerinden ölüm ile ilgili çalışmaların yetersizliği araştırmamızın çıkış noktası olmuştur. Çalışma ile Koçgiri ve bölge aşiret köylerinin katılımıyla Mehe Mezelan (Mezarlar Ayı) olarak ifade edilen ve her yıl mayıs-haziran aylarında merkezi bir liste dâhilinde gerçekleştirilen mezar törenleri takip edilerek, topluluğun ölüm ile ilgili inanış ve ritüelleri ile ölüm algısı anlaşılmaya çalışılmıştır. Ayrıca şehirleşmeye bağlı olarak inanış ve ritüellerdeki değişimler ile törenlerin topluluğun aşiret temelli birlikteliğine olan etkilerinin anlaşılmaya çalışılması da cevap aradığımız diğer sorulardır. Bu amaçla çalışma 14 Mayıs - 11 Temmuz 2016 tarihlerinde K.Maraş-Göksun, Kayseri-Develi-Sarız, Adana-Tufanbeyli sınırlarında bulunan 23 Koçgiri köyünde, tören listesinde yer alan Darıdere (Kurmeş Aş.), Tavla (Sinemilli Aş.), Göynük (Şadian Aş.) köyleri ile beraber Mersin ve Adana Yüreğir Cemevlerini kapsayan sınırlı bir örneklem üzerinden yürütülmüştür. 2017 yılında 13 Mayıs – 29 Temmuz tarihleri arasında gerçekleştirilen törenler de kısmi zamanlı takip edilerek çalışma tamamlanmıştır. Nitel araştırma yöntem ve tekniklerinin kullanıldığı çalışmada veriler gözlem, doğrudan katılımlı gözlem ve derinlemesine görüşmelerle elde edilmiş, kartopu örnekleme tekniği kullanılmış, köylerde yetkin kişiler üzerinden yeni iletişim ağları kurulmuştur. Çoğunlukla ses kaydı yoluyla elde edilen veriler konu başlıklarıyla ilişkilendirilmiş, literatür katkısıyla yorumlayıcı yaklaşıma göre analiz edilmiştir. Buna göre topluluğun ölüm öncesi, ölüm ânı ve ölüm sonrası inanışları ile bunların ritüelik sunumlarının şekil ve içerik olarak değiştiği, ölü ve mezar etrafında ölü kültü ve atalar kültü merkezli şekillenen inanmaların geleneksel işlevinden, aşiret mensuplarının toplumsallaşma ve kültürlenme süreçlerinin ana aktörü olarak yeni bir işleve evrildiği görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Koçgiri Aşireti, Ölüm, Mezar Töreni, Ritüel