Ehl-i haklarda kültürel hayat

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İBRAHİM KARACA

Danışman: Ali Selçuk

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın konusunu İran'da yaşayan Ehl-i Haklar ve Ehl-i Hakların Kültürel hayatları oluşturmaktadır. Ehl-i Hak topluluğu, günümüzde İran'da yaşamaktadır. Topluluğa adını veren Ehl-i Hak inancı, H.612/M.1216 yılında Süleymaniye'ye bağlı Berzence köyünde doğan Sultan İshak tarafından kurulmuştur. Sultan İshak, bir süre sonra günümüzdeki adı ile İran'ın Pave şehrine göç etmiştir. Bu bölgede inancını kurup kısa sürede yayılmasını sağlamıştır. Günümüzde inananları arasında, Türk, Fars ve Gorani etnik kimliğine sahip kişiler bulunmaktadır. Kutsal metinleri olarak görebileceğimiz Kelamları ise Türkçe, Farsça ve Goranice yazılmıştır. Ehl-i Hak inancı Tanrının insanlara zuhur etmesine dayalı bir yapıya sahiptir. Bu yapı içerisinde Donadon adı verilen ruh göçü inancı da yer almaktadır. Ehl-i Hak inancı içerisinde Cem, Oruç, Kurban, Nezir, Ziyaret gibi ibadetlerde bulunmaktadır. Kültürel hayat, toplumun bir araya gelip oluşturdukları rutinleşmiş, beslenme, giyinme, barınma gibi eylemlerini, deneyimlerini, inanç ve uygulamalarını ifade etmektedir. Ehl-i Hak inancının, Ehl-i Hak topluluğunun kültürel hayatına etkisi nedir? Sorusu bu tezin temel sorunsalını oluşturmaktadır. Ehl-i Hak inancının tarihsel ve güncel özellikleri, kültürel hayat içerisinde kendini nasıl göstermektedir? Ehl-i Hak inancının sürekliliğini sağlayan ve kültürel hayat içerisinde ortaya çıkan davranış ve eylemler nelerdir? Ehl-i Hak inancının, Ehl-i Hak topluluğun oluşmasına etkisi nedir? Ehl-i Hak topluluğunun kültürel hayatlarında ki, davranış, eylem, pratik, ritüel ve bunların birbirleriyle olan ilişkileri nelerdir? Gibi sorularda temel problemi etkileyen, aynı zamanda çözüme de yol gösterecek olan alt problemlerdir. Bu amaçlar ile 2017-2019 yılları arasında İran'ın Kirmanşah, Tebriz ve Tahran şehirlerinde etnografik alan çalışması yapılmıştır. Çalışmanın yöntemlerinde etnografinin yanı sıra Sözlü Tarih çalışma yöntemi de kullanılmıştır. Ayrıca yazılı kaynaklara ulaşma ve bunların çözümlenmesi içinde kaynak tarama ve kaynak tasnifi gibi Tarih biliminin yöntemleri de kullanılmıştır.