Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, VETERİNERLİK İÇ HASTALIKLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EKREM GÜLCEK
Danışman: Vehbi Güneş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:FELİNE ENFEKSİYÖZ PERİTONİTİSLİ (FİP) KEDİLERDE ENDOTELYAL GLİKOKALİKS HASARININ BİYOLOJİK BELİRTECİ OLARAK SYNDECAN-1 DÜZEYİNİN KULLANIMI Ekrem GÜLCEK Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Veteriner İç Hastalıkları Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Ağustos 2025 Danışman: Prof. Dr. Vehbi GÜNEŞ ÖZET Endotelyal glikokaliks (EGX), endotel hücrelerinin luminal yüzeyini kaplar ve kan ile damar duvarları arasında bariyer görevi yapar. Yapısına katılan protein ve polisakaritlerden biri olan Syndecan-1(SDC-1), glikokaliks yapısı hasar gördüğünde çözünür bir formda salınır ve kan dolaşımına dağılır. Bu tez çalışmasında Feline enfeksiyöz peritonitis'li (FİP) kedilerde EGX yapısına katılan ve buradaki hasarın bir göstergesi olan SDC-1' in düzeylerinin belirlenmesi ve proinflamatuar sitokinlerden TNF-α ve IL-6 ile SDC-1 arasındaki olası ilişkinin ortaya konulması amaçlandı. Bu amaçla Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi İç Hastalıkları Kliniğine getirilen ve çeşitli ırklardaki FİP tanısı konulan 2 yaş civarı 63 adet kedi çalışma grubuna dahil edildi. Hasta kedilerden elde edilen verilerin karşılaştırılması amacıyla yaklaşık aynı yaş grubundaki tamamen sağlıklı 10 adet kediden alınan kan örnekleri de kontrol grubunu oluşturdu. Hasta grubundaki kedilerin 24'ü ıslak (ELISA analizleri için 7 serum ve 24 asites örneği alındı) ve 39'u kuru form olarak sınıflandırıldı. Tüm kedilerin klinik muayeneleri, hematolojik ve biyokimyasal analizleri yapıldı. Hastalığın teşhisi PCR analizleri, hızlı tanı kitleri, A/G oranı ve Rivalta testi ile kesinleştirildi. Hasta ve sağlıklı kedilerin serum örnekleri ile ıslak form FİP'li kedilerin asites sıvılarında SDC-1 ve sitokin düzeyleri kedi spesifik ticari ELISA kitleriyle analiz edildi. FİP grubundaki tüm kedilerin serum ve asites örneklerindeki ortalama Syndecan düzeyinin (3.70±1.22 ng/ml) sağlıklı kedilerin ortalamasına göre (2.52±0.66 ng/ml) istatistiksel açıdan anlamlı oranda daha yüksek olduğu belirlendi (P=0.004). Fakat hem kuru (2.95±1.07 ng/ml) form hem de ıslak form (3.05±0.66 ng/ml) gruplarındaki FİP'li kedilerin serum örneklerinde belirlenen ortalama SDC-1 düzeylerinin kontrol grubundaki sağlıklı kedilerin düzeylerinden rakamsal olarak daha yüksek olmasına rağmen bu farkın istatistiksel açıdan anlamlı olmadığı tespit edildi (sırasıyla P=0.266 ve P=0.073). Bununla birlikte ıslak form grubundaki kedilerin asites sıvılarından yapılan analizlerde elde edilen ortalama SDC-1 düzeyinin (4.40±1.52 ng/ml) hem FİP'li hem de sağlıklı kedilerin serum örneklerindeki ortalama değerlere göre istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu tespit edildi (P=0.004, P=0.001). SDC-1 analizlerinin FİP'li kediler için kesim noktası >3.26 olarak alındığında duyarlılık %74, özgüllük %28 [AUC: 0.796, %95 CI: (0.676-0.916)] olarak hesaplandı. Ortalama IL-6 ve TNF-α düzeyleri gruplar arasında benzerlik gösterdi. Bu parametreler açısından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadı ( Sırasıyla p=0,071, p=0,110). Sadece ıslak serum ve efüzyon örnekleri arasında ortalama IL-6 düzeyleri bakımından istatistiksel olarak anlamlı bir fark tespit edildi (p=0.031). FİP'li kedilerin serum örneklerinde sağlıklı gruba göre rakamsal bir üstünlük belirlenmesine rağmen, özellikle asites sıvısından elde edilen daha yüksek SDC-1 düzeylerinin belirlenmesi ile ıslak formun patogenezinde yer alan vaskülitis ve/veya phlebitis'in bu artışın temel nedeni olduğu değerlendirildi. Sonuçta Syndecan düzeylerinin özellikle ıslak form FİP hastalığının patogenezisi ve EGX hasarının belirlenmesi için umut vadeden bir parametre olduğu kanaatine varıldı. Ayrıca SDC-1'in klinik FİP olgularındaki önemi nedeniyle tanı ve prognoz için de faydalı bir kriter olduğu bu çalışma ile ilk kez ortaya konuldu. Bu araştırma sonuçları, daha geniş kedi popülasyonlarında ve kedilerin farklı hastalıklarında SDC-1 ile birlikte diğer EGX hasarı göstergeleri ve akut faz proteinlerinin histopatolojik analizlerle desteklendiği daha ileri araştırmaların yapılmasına da zemin hazırlamıştır. Anahtar Kelimeler: Endotelyal Glikokaliks; Feline Enfeksiyöz Peritonitis; Sitokin; Syndecan-1.