Boko Haram’ın Söylem ve Eylemlerinde Kur’an’a Yaklaşımı

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Ifeoluwa Sıddıq OYELAMI

Danışman: Mustafa Karagöz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, özellikle Kuzey Nijerya ve Çad Gölü Havzası'nda faaliyet gösteren Cemâ'atü Ehli's-Sünne li'd-Da've ve'l-Cihâd (Boko Haram) örgütünü merkeze almaktadır. Araştırmanın temel amacı, Boko Haram'ın Kur'an'a yönelik tasavvurunu ve belirli konular etrafında geliştirdiği yorumları inceleyerek, örgütün yorum yöntemini ve bu metodolojinin arka planında yer alan dinî, ideolojik ve sosyopolitik saikleri ortaya koymaktır. Araştırma, 2006-2024 yılları arasında örgüt tarafından üretilen yazılı, sesli ve görsel materyallerden oluşan veriler üzerine inşa edilmiş; içerik analizi, tematik analiz ve söylem analizi gibi nitel araştırma yöntemlerinden yararlanılmıştır. Giriş ve sonuç dışında üç ana bölümden oluşan bu çalışmanın ilk bölümünde, grubun daha sağlıklı biçimde anlaşılabilmesi için örgütün ortaya çıkışı ve gelişim süreci, örgütsel yapısının yanı sıra oluşum ve yayılmasını etkileyen sosyal faktörler incelenmiştir. Bu bölümde "itici ve çekici faktörler" teorisinden yararlanılmış; söz konusu teori, örgütün içinde bulunduğu çevresel şartların, söylemlerinde Kur'an'a yapılan atıfları nasıl şekillendirdiğini açıklayacak biçimde uyarlanmıştır. İkinci bölümde, Boko Haram'ın ideolojisi, referans kaynakları ve Kur'an ile Kur'an ilimlerini nasıl ve ne ölçüde kullandığı ele alınmıştır. Bu çerçevede, örgütün İslam düşüncesindeki ideolojik tanımlamalara bütünüyle uymadığı; ancak genel hatlarıyla toplumsal sorunları merkeze alan ve şiddet temelli tepkisel reflekslerini Kur'an üzerinden meşrulaştırmaya çalışan cihadî Selefî bir yapı olarak değerlendirilebileceği ortaya konmuştur. Ayrıca Boko Haram'ın Kur'an'ı metodolojik veya yüzeysel bir yaklaşımla değil, ideolojik bir okuma biçimiyle yorumladığı tespit edilmiştir. Üçüncü ve son bölümde ise Boko Haram'ın iki sûreyi ve tevhit, el-velâ ve'l-berâ, hükûmet, eğitim ve cihat gibi temel kavramları nasıl yorumladığı analiz edilmiştir. Çalışma, elde edilen bulguların genel bir değerlendirmesinin yapıldığı sonuç bölümüyle tamamlanmaktadır.