Zahîr-i Mar'aşî'nin Müntahabü't-Tevârîh Adlı Eserinin Tercüme ve Değerlendirilmesi


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, --, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NURULLAH SOYLAR

Danışman: Muhammed İbrahim Yıldırım

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Türk ve İslâm tarihine damga vuran Emir Timur, hükümdarlığı boyunca (1370-1405) Türk ve dünya tarihine yön veren önemli bir şahsiyet olarak yerini almıştır. Emir Timur'un hayatı, seferleri ve faaliyetleri hakkında birçok araştırma ve çalışma yapılmıştır. Ancak Emir Timur hakkında yazılan tarihi eserler tam anlamıyla iki zıt kutuptan oluşmaktadır. Bir tarafta Timurîler tarafından himaye edilen ve onu yücelten eserler, diğer tarafta Emir Timur'a düşmanca hislerle kaleme alınmış eserler yer almaktadır. Bu müelliflere çok sayıda örnek verebiliriz, ancak en bilinenleri Şerefeddîn Ali Yezdî, Nizâmeddîn Şâmî, Hâfız-ı Ebrû, Muînüddîn-i Netanzî ve Emir Timur'a düşmanlığı ile tanınan İbn Arabşah'ın Acâʾibü'l-makdûr isimli eseridir. Bu telifler içerisinde yazıldığı günden sonra ardından gelen eserleri büyük ölçüde etkileyerek onlara kaynaklık eden en önemli eser ise Şerefeddîn Ali Yezdî'nin Zafernâme'sidir. Çalışmamıza konu olan Zahîrüddîn Mar'aşî'nin Müntahabü't-tevârih adıyla kaleme aldığı eseri ise yeni bir eser olup o döneme kaynaklık edecek kadar değerlidir. Müellif eserinde olaylara kendi yorumlarını katmış ve tarafsız olmaya çalışmıştır. Eserin benzerlerinden en önemli farkı ise Zahîrüddîn'in amcası ve amcazadesinin Emir Timur ile seferlere katılması ve olaylara bizzat şahit olan bu kişilerin Zahîr'in eserinin sözlü kaynaklarını oluşturmasıdır. Bu kıymetli eserin açıklamalı tercümesini yaparak, eser ve yazar hakkında da detaylı bir değerlendirme yapmak suretiyle Türk ve dünya tarihine bir katkıda bulunmaya çalıştık.