Özbek Türklerinde ölümle ilgili inanış ve uygulamalar(Taşkent-Fergana bölgesi örneği)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, KÜLTÜREL ÇALIŞMALAR ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SHOKHRUKH TUYCHIBAEV
Danışman: Ali Selçuk
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çalışmamızda Orta Asya'daki en kalabalık Türk halkı olan Özbek Türklerindeki ölümle ilgili inanış ve uygulamalar değerlendirilmiştir. Çalışmamız Özbekistan Cumhuriyeti'nin Taşkent-Fergana bölgesi kapsamında yapılmıştır. Bir izlenim oluşması amacıyla, tezimizde öncelikle Özbekistan'ın coğrafyası ve ilgili bölgedeki şehirler hakkında genel bilgi verilmiştir. Ayrıca Özbekistan'ın dini yapısı değerlendirilmiş ve ülkede dini konulara doğrudan yön veren kurumlar ele alınmıştır. Ölümle ilgili geleneklerin genellikle korunduğu olduğu ve kolayca değişmediği, eski inanç ve adetlerin çeşitli dönüşümlerle yeni dönemlerde de varlığını sürdürdüğü düşüncesinden hareketle, tezimizde Özbeklerin ölümle ilgili geleneklerini kültürel ve dinsel temelleri incelenmiştir. Bu çerçevede Atalar Kültü, Şamanlık, Zerdüştlük, Budizm gibi din ve inançların Özbekistan topraklarındaki etki alanı ve toplumun ölümle ilgili görüşlerine tesiri ele alınmıştır. Çalışmamızın ana bölümünde ise konumuz, ölüm öncesi inanışlar ve ölüm sonrası yapılan merasim ve uygulamalar şeklinde değerlendirilmiştir. Ölüm öncesi inanışlar kapsamında Özbeklerin ölümü önlemeye yönelik çeşitli uygulamalar, ölümün habercileriyle ilgili inanışlar, ölüm döşeğindeki hastaya ilişkin davranışlar ele alınmıştır. Ölüm sonrası uygulamalarla alakalı olarak da ölüm vuku bulan evde alınan bazı tedbirler, ölüm haberinin duyurulması, ölüyü define hazırlama (yıkama ve kefenleme), devre merasimi, cenaze namazını kıldırma, ölüyü mezarlığa götürme ve defnetme, defin sonrası yapılan süreli (üçü, yedisi, yirmisi, kırkı, yılı) ve mevsimsel (kar yağdı, kavun pişti, gül gördü) anma ritüelleri, Özbeklerin yas kıyafetleri ve yemekleri hakkındaki bilgiler irdelenmiştir. Ayrıca tezimizde, konumuza ışık tutacağı düşüncesiyle, Özbek halk bilimindeki ağıtlar, ölümle ilgili deyimler, beddualar ve atasözleri de incelenmiştir. Anahtar kelimeler: Özbekistan, Taşkent, Fergana, Ölüm, İnanış, Defin.