Rockefeller ailesi ve Rockefeller Vakfı'nın faaliyetlerinin incelenmesi: Türkiye örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP KAYHAN
Danışman: Hikmet Zeki Kapcı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, Rockefeller Vakfı'nın Türkiye'de gerçekleştirdiği faaliyetlerin sağlık, tarım, eğitim ve beşerî bilimler gibi alanlar üzerindeki etkilerini incelemektedir. Özellikle Türkiye'nin modernleşme sürecine bu faaliyetlerin katkıları ve bu süreçte vakfın oynadığı rol araştırmanın temel odak noktasıdır. Vakfın yaptığı yatırımların Türk toplumunu Batı ile bütünleştirirken kapitalist sisteme entegrasyonu da amaçladığı ve uzun vadede ekonomik ve bilimsel bağımlılığı artıran sonuçlar doğurduğu görülmüştür. Vakfın eğitim bursları ve projeleri, Türk bilim insanlarının uluslararası alanda görünürlüğünü artırmış, ancak bu süreçte Türkiye'nin dışa bağımlılığı da güçlenmiştir. Bu kapsamda, çalışma, Türkiye'nin modernleşme serüveninde uluslararası sermaye ve bilgi akışlarının etkisini, Rockefeller Vakfı'nın stratejik adımları çerçevesinde ele almaktadır. Elde edilen bulgular, vakfın hayırseverlik kisvesi altında Türkiye'deki modernleşme sürecine yön verdiğini ve bu sürecin siyasi ve toplumsal dinamikleri nasıl şekillendirdiğini ortaya koymaktadır. Çalışmanın birinci bölümde, Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri arasındaki tarihsel ilişkiler ele alınmıştır. İkinci bölümde, Rockefeller ailesinin ve vakfın küresel ölçekteki faaliyetlerini incelenirken, üçüncü bölümde, vakfın Türkiye'deki sağlık alanındaki girişimleri, halk sağlığı hizmetleri ve tıp eğitiminin modernleşmesine yaptığı katkılar ve bu katkıların sonuçları analiz edilmiştir. Dördüncü bölüm, vakfın Türkiye'deki tarımsal kalkınma projelerini, özellikle Yeşil Devrim çerçevesinde modern tarım tekniklerinin ülkeye entegrasyonunu ve bu entegrasyonun sonuçlarını ele almaktadır. Beşinci bölüm ise Vakfın eğitim ve kültür alanındaki faaliyetleri, Türkiye'deki eğitim reformlarına etkilerini ve Türk entelektüel gelişimindeki rolünü irdelemektedir. Sonuç olarak, Rockefeller Vakfı'nın Türkiye'de modernleşme sürecine yaptığı katkılar belirgin olmakla birlikte, bu süreçte ülkenin dışa bağımlılığını artıran uzun vadeli etkileri de göz önüne serilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Rockefeller Vakfı, hegemonya, tarım, sağlık, eğitim.