J. G. Fichte'nin ben ve ben-olmayan felsefesine yönelik eleştirel bir yaklaşım olarak E. Levinasçı öteki ve başka

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, FELSEFE ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AHMET İNAL

Danışman: Vedat Çelebi

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Ben ve Ben-olmayan/Öteki felsefesi, felsefe tarihi boyunca ontoloji, epistemoloji ve etik alanlarında önemli bir role sahip olmuştur. Birçok düşünür tarafından ele alınan bu kavramlar, Fichte ve Levinas tarafından eleştirilip farklı bir şekilde ele alınmıştır. Öncelikle idealizm felsefesinin temeline Ben kavramını koyan Fichte, bu kavramı soyut bir şekilde sisteminin temeline yerleştirmiştir. Fichte, felsefesinin temeline koyduğu bu Ben'in ediminden hareketle ilk önce temel ve kesin bir ilk ilke olan Ben=Ben ilkesini elde etmiştir. Daha sonra Ben'in ediminden Ben-olmayan kavramını belirleyerek Ben=Ben'e içerik olarak koşullu olan Ben=Ben-olmayan ilkesini ve ardından Ben=Ben'e biçimsel olarak koşullu olan Ben kısmen Ben-olmayan; Ben-olmayan kısmen Ben ilkesini oluşturmuştur. Bu ilkelerden hareketle teorik ve pratik Ben alanına yönelen Fichte, bu alanlardan hareketle ahlâk ve hukuk öğetisini oluşturmuştur. Ben=Ben ilkesinden hareketle öznel Ben, kendisinden başlar, bütün alanları belirleyerek onlara kesinliğini sağlar ve nesnel Ben'e yani tekrar kendisine dönerek aynılık felsefesini oluşturur. Ancak Levinas bu aynılık ve özerklik felsefesine karşın kendi ayrılık ve yaderklik felsefesini öne sürmüştür. Levinas, Fichte'nin, Kendi'sine, Var'lığına ve bilincine özdeş kıldığı Ben'i bu Kendi'nin, Var'lığın ve bilincin özdeşliğinden hipostaz ve ardından Öteki'den hareketle koparmıştır. Ben'i Kendi'sinin tahakkümünden kurtaran Levinas, onu Başka'nın sonsuzluğuna doğru etik ve somut bir Ben olarak Sonsuzca Başka olana yönledirmiştir. Bu çalışmanın amacı, ele alınan bu kavramları hiyerarşik bir şekilde ele alıp onları Fichte ve Levinas'ın düşüncelerinden hareketle analiz etmek ve Fichte'nin ele aldığı Ben ve Ben-olmayan kavramlarını Levinas'ın Öteki ve Başka kavramlarından hareketle soruşturmaktır. Anahtar Kelimeler: Fichte, Levinas, Ben, Ben-olmayan/Öteki, Başka