Gagavuz Türkçesi Ağızları

Creative Commons License

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Mehmet Fatih Dinçaslan

Danışman: Nevzat Özkan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Gagavuz Türkçesinin ana ağız alanları ile alt ağız gruplarının tespiti, tasnifi ve dil hususiyetleri açısından incelenmesi bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Gagavuz Türkçesi ağızlarıyla ilgili bütünleşik bir çalışmanın olmayışı, daha önce yapılan çalışmaların diyalektoloji çalışmalarında kullanılan yöntem ve tekniklerden kısmen uzak oluşu gibi nedenlerden dolayı bu çalışmanın yapılması planlanmıştır. Bu plan doğrultusunda alana katkı sağlamak amacıyla saha çalışması şeklinde yapılan bu çalışmada, günümüzde Gagavuz Türklerinin yoğun olarak yaşadığı Moldova Cumhuriyeti'nin Gagavuz Yeri Özerk Bölgesi, Ukrayna'nın Odessa, Yunanistan'ın Evros, Kuzeydoğu Bulgaristan'ın Varna ve Dobriç bölgelerinden derlemeler yapılmıştır. Söz konusu ağız alanlarından yapılan derlemeler çeviri yazı tekniğiyle deşifre edilerek kaynak metinler oluşturulmuştur. Kaynak metinler çalışmanın "Dil İncelemesi" bölümünde ses ve şekil özellikleri açısından ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Dil incelemeleri sonucunda elde edilen verilerden hareketle bulgular ortaya konulmuş, çalışmaya esas bütün ağız bölgeleri müstakil olarak değerlendirilmiş, söz konusu ağız bölgelerinin Gagavuz Türkçesi ağızları içerisindeki yeri belirli ölçütler çerçevesinde tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın "Sözlük" bölümünde sahadan derlenen ve yazıya geçirilen metinlerin bağlamsal söz varlığı tanıklanarak ortaya konulmaya çalışılmıştır. Gagavuz Türkçesi ağızlarının ayırıcı özellikleri sonuç bölümünde ortaya konularak söz konusu ağızlar, ön plana çıkan karakteristik özelliklerine ve şimdiki zaman ekinin kullanımına göre sınıflandırılmıştır. Aynı zamanda Gagavuz Türkçesi ağızlarıyla Rumeli ağızları arasındaki benzerliklere de dikkat çekilmiştir. Anahtar kelimeler: Ağız bilimi, Gagavuz Türkçesi ağızları, Rumeli ağızları.