Görme yetersizliği olan bireyler için tasarlanan "Göktuğ-Dem" (dokunsal ezgi materyali) hakkında öğrenci ve eğitimci görüşleri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Müzik, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SÜLEYMAN EKİCİ

Danışman: Kıvanç Aycan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

GÖRME YETERSİZLİĞİ OLAN BİREYLER İÇİN TASARLANAN "GÖKTUĞ-DEM" (DOKUNSAL EZGİ MATERYALİ) HAKKINDA ÖĞRENCİ VE EĞİTİMCİ GÖRÜŞLERİ Süleyman EKİCİ Erciyes Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Nisan 2025 Danışman: Doç. Dr. Kıvanç AYCAN ÖZET Müzikogram, dinlenen bir müziğin bölümlerini, dinamiklerini ve formunu görsel sembollerle ifade etmeye dayanan bir yaklaşımdır. Bu yöntemle müzikteki ritim, melodi, süre ve yapı öğeleri çizim ve resimler aracılığıyla somutlaştırılır. Benzer şekilde, ritmogram yaklaşımı da ritmik yapıları somut ve sezgisel öğelerle betimleyerek ritim kalıplarının kavranmasını amaçlar. Ancak bu yöntemlerin görsel ağırlıklı yapısı, görme yetersizliği olan öğrencilerin uygulamalara aktif katılımını sınırlamaktadır. Bu çalışma, söz konusu problem durumuna çözüm üretmek amacıyla "dokunsal ezgi haritası" yaklaşımını benimseyerek "Göktuğ-DEM" adlı taktil (dokunsal) bir materyal geliştirmiş ve uygulamıştır. "Göktuğ-DEM" materyali, görme yetersizliği olan öğrencilerin ritim ve melodi algılarını dokunsal düzeyde deneyimlemelerine imkân tanıyarak, hem müzikogram hem de ritmogram etkinliklerine katılımlarını kolaylaştırmayı hedeflemiştir. Ayrıca, Braille öğrenimi sürecine de hazırlayıcı katkı sunması amaçlanmıştır. Araştırma, nitel eylem araştırması ve tasarım temelli ilkeler doğrultusunda yürütülmüş; üçgenleme yöntemiyle (görüşme, odak grup görüşmesi, gözlem) toplanan veriler analiz edilmiştir. Bulgular, "Göktuğ-DEM" materyalinin dokunsal ve ergonomik tasarımı sayesinde öğrencilerin müzikogram ve ritmogram etkinliklerinde ritim, tempo ve yapı algılarını daha iyi kavradıklarını ve müziği "dokunarak" keşfetme olanağı elde ettiklerini göstermektedir. Çalışma sonucunda, materyalin kapsayıcı eğitimi desteklediği, Braille nota eğitimine olumlu etkiler sağladığı ve disiplinler arası kullanım potansiyeline sahip olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, öğretmen eğitiminin geliştirilmesi ve dokunsal ayrıntıların zenginleştirilmesiyle materyalin daha yaygın ve etkin bir şekilde uygulanabileceği vurgulanmıştır. Böylece müzikogram ve ritmogram uygulamaları, görme yetersizliği olan bireyler için daha erişilebilir ve somut hâle getirilmiş; problem durumuna pratik bir çözüm sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Müzikogram, Ritmogram, Dokunsal Ezgi Haritası, Göktuğ-DEM Materyali, Görme Yetersizliği, Müzik Eğitimi, Braille Öğrenimi, Kapsayıcı Eğitim, Disiplinlerarası Entegrasyon, Özel Eğitim.