Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İMMÜNOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HURİYE ÇELİKZENCİR
Danışman: Mustafa Yavuz Köker
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kronik lenfoproliferatif hastalıklar (KLPH), olgun B lenfositlerin klonal proliferasyonu ile karakterize heterojen seyirli hematolojik malignitelerdir. Bu hastalık grubunun tanısında akım sitometri analizinde belirteçlerin varlığı/yokluğu esasına dayanan niteliksel değerlendirme ile tipleme yapılır. Özellikle atipik fenotip gösteren olgularda tanısal güçlüklerle karşılaşılmaktadır. Çalışmamızda işaretleme markırların ekspresyon düzeyini ifade eden floresan yoğunluk düzey (MFI) değerleri kullanarak kantitatif tanısal değerlendirme ile tipleme yapılması amaçlandı. Çalışmaya, KLPH alt tiplerinden Kronik Lenfositik Lösemi (KLL), Mantle Cell Lenfoma (MCL), Marjinal Zon Lenfoma (MZL) ve Hairy Cell Lösemi (HCL) tanılı toplam 80 hastanın periferik kan örnekleri dahil edildi ve FMC7, CD5, CD20, CD23, HLA-DR, CD45, Kappa ve Lambda gibi klasik belirteçlerin yanı sıra; CD200, CD43, CD81, CD49d, CD27 ve IgD gibi yeni tanısal ve prognostik belirteçler akım sitometrik analiz kapsamına alındı. Akım sitometri okumaları sonucunda örnekler üç aşamalı tanısal değerlendirmeye alındı. İlk aşamada, lenfosit klonalitesini değerlendirmek amacıyla Kappa/Lambda oranına dayalı monoklonalite analizi sonucunda 42 hastada kappa, 38 hastada ise lambda monoklonalitesi bulundu. İkinci aşamada, KLL, MCL, MZL ve HCL alt tiplerinin ayırıcı tanısında FMC7, CD5/CD19, CD23, CD20 gibi immünfenotipik belirteçlerin karşılaştırmalı analizi yapıldı. Her bir belirtece ait MFI değeri hesaplandı ve 46 KLL, 7 MCL, 20 MZL ve 7 HCL alt tipi belirlendi. Ayrıca CD19⁺ B hücre alt tipleri ile birlikte CD4⁺, CD8⁺, CD25⁺ ve Treg gibi T hücre alt grupları tanımlandı. KLPH alt grupları arasında anlamlı bir farklılık gözlenmedi (p>0.5). Çalışmamız klasik Matutes skoruna ek olarak işaretleme antikorlarının ekspresyon düzeyini kantitatif ifade eden MFI değerleri kullanarak daha ölçülebilir değerlendirme yapmayı ve tanısal iş akışı oluşturulabileceğini gösterdi. Ekspresyon düzeylerinin MFI değerleriyle kantitatif olarak verilmesi, kronik lenfoproliferatif hastalıkların ayırıcı tanısında yapay zeka karar destek sistemleri için temel oluşturabilir. Anahtar Kelimeler: Akım sitometri; HCL; İmmünfenotipleme; KLL; Kronik lenfoproliferatif hastalıklar; Matutes skoru; MCL; MZL; ROC analizi; Tanısal skorlama; MFI.