ŞAH-I ZİNDE TÜRBELERİ SEMERKAND- ÖZBEKİSTAN
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NİSA PERMİN YILMAZ SARI
Danışman: Eyüp Polat
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Orta Asya, tarihsel olarak çeşitli dinlerin ve mistik öğretilerin merkezi olmuştur. İslam'ın yayılmasıyla birlikte, bölgede birçok Müslüman liderin ve dini figürün türbesi inşa edilmiştir. Bu türbeler, Müslümanlar için kutsal yerler olarak kabul edilir ve dini ziyaretler için önemli hale gelir. Orta Asya, tarih boyunca pek çok büyük imparatorluğa ev sahipliği yapmıştır, bu da bölgeyi zengin bir tarihî mirasa sahip kılmıştır. Türbeler, bu imparatorlukların liderlerinin mezarlarına ev sahipliği yaparak tarihî ve kültürel bir bağlam sunar. Orta Asya'da bulunan Şah-ı Zinde türbeleri de hem dini ve mistik önem hem de tarihi ve kültürel miras açısından oldukça önemli konuma sahiptir. Öyle ki günümüzde Şah-ı Zinde türbeleri birçok ziyaretçiye ev sahipliği yaparak Türk kültürü ve mimari geçmişi hakkında ziyaretçilere bilgiler sunar. Bu çalışmanın konusunu günümüzde Özbekistan'da bulunan Şah-ı Zinde türbelerinin mimari açıdan incelenmesi oluşturmaktadır. Şah-ı Zinde türbeleri 9. ve 14. yüzyıllar arasında yapılan ve sonrasında 19. yüzyılda farklı ritüel binaları kapsayan tarihi bir niteliğe sahiptir. Birçok kültür ve medeniyete şahitlik eden Orta Asya'da bulunan bu eserle birlikte Türk mimarisi hakkında derinlemesine bilgi edinilmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın amacı doğrultusunda yapılan çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde Semerkant şehrinin tarihi, coğrafi konumu ve bölgede yaşayan hanlıklar hakkında bilgilere yer verilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde ise Timurlu Devleti döneminde Semerkand'ın durumu ve mimari yapısına ilişkin bilgilere yer verilmiştir. Üçüncü bölümde türbe tipolojisi, türbe kavramı, türbe yapımında kullanılan malzemelere ilişkin bilgilere yer verilmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümünü ise Özbekistan'ın Semerkant şehrinde yapılan saha çalışması sonucunda Şah-ı Zinde topluluğunda bulunan yapıların katalogları oluşturulmuştur. Bu bölümde aynı zamanda araştırmacı tarafından incelenen türbelerin planları ve mimari özellikleri detaylandırılmıştır. Çalışmanın beşinci bölümünde ise elde edilen bilgiler ve yapılan saha çalışmaları sonucunda türbelerin mimari özellikleri tespit edilmiş ve Orta Asya'da Türk mimarisinin durumu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Orta Asya, Şah-ı Zinde, Türbe, Semerkand, Türk Mimarisi