Nevşehir'de Geç Dönem dini ve sosyal yapılar: Tanzimat'tan 1839 - Cumhuriyet'e 1923
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SANAT TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SERAP ERÇİN KOÇER
Danışman: Celil Arslan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada Tanzimat Fermanı'nın ilanından Cumhuriyet'in ilanına kadar olan zaman diliminde Osmanlılar Döneminde önemli bir kent olan Nevşehir İl'inde inşa edilen dini ve sosyal yapılar incelenmiştir. Bu bağlamda ele aldığımız yapı türleri cami, türbe, çeşme, köprü, kilise ve hamamlardır. Nevşehir kuruluşundan itibaren birçok uygarlığın yaşadığı bir yer olmuştur. Bundan dolayı farklı yapı türlerine ev sahipliği yapmaktadır. Özellikle Osmanlılann hakimiyetinin etkili olduğu XIII. ve XIX. yüzyıl arasında mimari bakımdan oldukça yoğun bir dönemdir. Çalışma bölgemizi oluşturan Nevşehir ile ilgili günümüze kadar bir takım çalışmalar yapılmıştır. Yapılan çalışmalar genellikle mimari olarak değil kültürel bir çalışma şeklinde yapılmıştır. Bundan dolayıdır ki eserlerin çoğunluğu çok kısa tutulmuştur. Bu eksiklikten dolayı çalışmamız Nevşehir İl merkezi, Kozaklı, Hacıbektaş, Derinkuyu, Gülşehir, Ürgüp, Avanos ve Acıgöl ilçe merkezleri ve bu ilçelere bağlı belde ve köyleri kapsamaktadır. Tezimizde 1839 — 1923 yıllan arasında inşa edilen yapılar olarak zaman sınırlandırılması yapılmıştır. Tezin hazırlanmasında öncelikli olarak izlenen yol arşiv araştırması ve literatür taramasıdır. Arşiv çalışmasında Başbakanlık Devlet Arşivleri' ve Osmanlı Arşivi'nden belgeler edinilmiştir. Literatür taramasında, öncelikli olarak Milli Kütüphane, ÖSYM Tez Merkezi, Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi, İslam Araştırmalan Merkezi Kütüphanesi, Erciyes Üniversitesi Kadir Has Kütüphanesi'nde tarama yapılmıştır. Arşiv ve literatür taramalanndan sonra elde edilen veriler doğrultusunda araştırmamızın zaman dilimine giren yapı listesi oluşturulmuştur. Günümüzde var olan yapılann tespiti amacıyla belge ve çizimler taranmıştır. Toplanan bu belgeler doğmltusunda Haziran 2013 tarihi ile Haziran 2015 tarihleri arasında arazi çalışması gerçekleştirilmiştir. Vakıflar Genel Müdürlüğü, Nevşehir Kültür Varlıklarını Komma Bölge Kumlu Müdürlüğü'nde var olan çizimler arazi çalışması sırasında kontrol edilmiş, çizimleri olmayan yapılann ise genel ve detay olarak fotoğrafları çekilerek ayrıntılı bir tanımlaması yapılmıştır. Tezin ilk bölümünü Giriş Bölümü oluşturmaktadır. "Giriş" te tezin konusu, amacı, önemi ve kapsamı üzerinde durularak araştırma sırasında izlenecek yol ele alınmıştır. Ayrıca bu bölümde literatür değerlendirilmesine yer verilmiştir. İkinci bölümü araştırma bölgemizi oluşturan Nevşehir İli ve İlçelerinin tarihçesinin yanı sıra coğrafi dummuna kısaca değinilmiştir. Tezin üçüncü bölümünde ise "Katalog" yer almaktadır. Burada yapılar; plan tiplerine göre, yapı elemanları, malzeme ve süsleme özelliklerine göre planlan ve fotoğrafları eşliğinde detaylı olarak anlatılmıştır. Değerlendirme ve karşılaştırma bölümünde ele alınan yapılar planlarına, kullanılan malzemeye, süsleme programına ve yapı elemanlarına göre sınıflandınlmıştır. "Sonuç" bölümünde ise araştırmamızın genel bir yommlaması yapılmıştır. Anahtar Kelime: Nevşehir, Tanzimat, Cumhuriyet, Dini, Sosyal, Cami, Çeşme, Kilise, Köprü, Hamam, Türbe