Türkiye Türkçesinde Fiil Çatılarının İşlevsel Özellikleri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2004

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Zeynep KOCA

Danışman: Nevzat Özkan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

IV TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE FİİL ÇATILARININ İŞLEVSEL ÖZELLİKLERİ ÖZET Çağdaş Türkiye Türkçesinde kök halinde, türemiş ve birleşik binlerce fiil vardır. Bu fiillerin almış oldukları çatı ekleri, bu eklerin özellikleri, sayıları, örneklere bağlanması, sınıflandırılması açısında yer yer karışıklıklar ve birbiri ile çelişen durumlar vardır. Biz tezimizde eş zamanlı olarak bunu araştırdık. Bu araştırmadan Türk Dil Kurumunun Türkçe Sözlüğünün son (1998) baskısındakî fiilleri ölçü olarak aldık. Bu fiilleri çatı özelliklerine göre tasnif ederek bir genel liste oluşturduk. Genel listemizdeki fiilleri yapı Özelliklerine göre kümelendirdiğimizde karşımıza şu tablo çıktı: Kökler 285 adet. Yapım ekleriyle genişleyerek donmuş kökler 211 adet. Anlam değiştiren ya da pekiştiren çatı ekleriyle fiilden türemiş fiiller 113 adet. Daha küçük gövdesi Türkçe Sözlükte yer almadığı için çatı değiştiren eklerle türemiş fiillerden ayırdığımız -(len)-Dir-, -(leş)-tir ekleriyle türemiş fiiller 64 adet. Geçişli fiiller 984 adet Geçişsiz fiiller 485 adet Edilgen çatılı fiiller 770 adet Dönüşlü çatılı fiiller 474 adet Ettirgen çatılı fiiller 164 adet Oldurgan çatılı fiiller 609 adet -ş- işteşlik eki almış olmasına rağmen anlamında dönüşlülük ayırtısı sezilen fiiller 356 adet -n- dönüşlülük ekinin t/le- isimden fiil yapım ekiyle birleşip kalıplaşarak oluşturduğu fiiller 279 adet Herhangi bir çatı eki almış olmasına rağmen kökü Türkçe Sözlükte yer almayan fiiller adetV Yapı bakımından -{-/ettirgenlik ekini almış olmasına rağmen anlamında ettirgenlik sezilmeyen fiiller 32 adet Çatının cümle yapısında meydana getirdiği anlam değişmeleri aynı zamanda anlam bilimini de ilgilendirdiğinden bu listede bulunan fiillerin kullanım örnekleri, çağdaş Türkiye Türkçesiyle yazılmış 24 eserden alındı. Çalışmamızda yaptığımız bu bölümleme ve belirlemeler; Çağdaş Türkiye Türkçesinde halen yaşayan çeşitli sıklıkta kullanılan fiillerin çatı ekleriyle ilişki derecelerini göstermiş oldu. Anahtar Kelimeler i Geçişli fiiller. Geçişsiz filer. Edilgen çatıh fiiller. Dönüşlü çatılı fiiller, İşteş çatılı fiiller.