İbn Kuteybe'nin (276/889) el-Maârif'inde Yer Alan Şîa Listesindeki İsimlerin Şîa'ya Nispet Edilmeleri Açısından İncelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HALİME ALICI
Danışman: Yusuf Benli
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dinin bir anlamda yorumlanış biçimi diyebileceğimiz mezhepler itikâdî, siyasî gayelerle vuku bulmuş; oluşum dönemlerinde ise toplumsal hayatı ciddî anlamda etkilemiş düşünce ekolleridir. Tarihe damgasını vuran en önemli mezheplerden birisi de Şîa'dır. Teşekkülünü hicrî üçüncü yüzyılda tamamlayan mezhep, kendisiyle doktrinsel olarak aynı fikri benimsemeyen insanların da Şîa etiketiyle etiketlenmesine neden olmuştur. İşte bu çalışma, böyle bir isimlendirmeden yola çıkarak, İbn Kuteybe'nin (276/889) "Şîa listesi" nin ne anlama geldiğini ortaya çıkarmayı hedeflemektedir. Tarihi olayların anlaşılması, dönemin kavramlarının doğru anlaşılmasıyla alakalıdır. Kullanılan her kavramın her asırda aynı içerikle karşımıza çıkmadığına şahitlik etmekteyiz. ''Sebeî'', ''Osmânî'', ''Râfizî'', ''Ehl-i Beyt'' gibi kavramların tarihî zemin ve içerikle uyuşmayan ve ötekileştirici bir dille kullanıldığını görmekteyiz. Nitelemede bulunan müellifin mezhebî bakışı ve yaşadığı asrın özellikleri de kavramların içeriğine tesir etmektedir. İtikâdî, siyasî, ekonomik, sosyal ve toplumsal olaylar tarihin seyrini belirlemektedir. Özellikle araştırmamızın yaklaşık ilk üç asrı kapsadığı dikkate alındığında tarihî vakalar kişileri değerlendirmede önemli kriterler sunmaktadır. Şiî olarak nitelendirilen olayların çıkış noktasının her zaman Şiîlikle alakalı olmadığı görülmüştür. Bir şahsın Şiî olarak nitendirilmesinde Kûfeli olması, Ali taraftarlığı, tafdil meselelerindeki durumu, sahâbeye bakışı, Alioğulları isyanları karşısındaki tavrı belirleyici unsurlardır. İbn Kuteybe'nin Şîa listesini oluşturan şahısların büyük bir çoğunluğu sika kabul edilmiş olup Ehl-i sünnet ve Şîanın teşekkülünde önemli rolleri bulunmaktadır. Bu isimlerin, nass ve vasiyete dayanan imâmet inancına sahip, tevellî-teberrî anlayışında, takiyyeyi inanç sistemi olarak kabul eden Şiî anlayışla örtüşmeyen bir hayatlarının olduğu müşahade edilmiştir. Anahtar Kelimeler: İbn Kuteybe, Şîa, Sebeî, Râfizî, Osmânî, Ehl-i beyt, İmâmet.