Palas Ovası'nda sürdürülebilir yeraltı suyu yönetimi için dinamik simülasyon modeli
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET SOYLU
Danışman: Filiz Dadaşer Çelik
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yeraltı suyu kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi, sosyoekonomik sistem ve doğal sistem arasındaki karmaşık ilişkilerden etkilenmektedir. Bu çalışma, su kullanıcılarının hedeflerinin, algılarının ve anlayışlarının yeraltı suyu sistemini nasıl etkilediğini ortaya çıkarmak için Palas Ovası'nda insan-akifer etkileşimlerini incelemektedir. Palas Ovası, yeraltı suyunun sulama için neredeyse tek kaynak olarak kullanıldığı bir tarım havzasıdır. Yeraltı suyu, ayrıca yeraltı suyuna bağlı bir göl ekosistemini (Tuzla Gölü) beslemektedir. Bu çalışmada, anket çalışmaları ve bulanık bilişsel yaklaşım kullanarak Palas Ovası'nda yeraltı suyu sistemi ve sosyoekonomik sistem arasındaki ilişkileri incelenmiştir. Palas Ovası için bir dinamik simülasyon modeli geliştirilerek, yeraltı suyu rezervi, sulama suyu kullanımı, sulama suyu kullanımından kaynaklanan maliyet ve getiriler arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Su kullanım kararlarının ekonomik etkileri ve yeraltı suyu sistemi üzerindeki etkileri birlikte değerlendirilmiştir. Bu çalışma, sulama/sulu tarımın, Palas Ovası'nın ekonomik yapısında son derece önemli olduğunu göstermiştir. Palas Ovası'nda insanların önceliği, yüksek su tüketen mahsullerin ekimini ve sulama/gübrelemeyi artırarak tarımsal verimi ve karı arttırmaktır. Ovadaki yoğun yeraltı suyu çekimi nedeniyle yeraltı suyu seviyelerinin azaldığı ve kimyasal gübre kullanımı nedeniyle toprak kalitesinin kötüleştiği paydaşlar tarafından ifade edilmiştir. Çiftçiler tarım sisteminin sürdürülebilirliğinden ziyade kısa vadeli ekonomik kazanımlara odaklanmaktadır. Geliştirilen dinamik sistem model, Palas Ovası'nda yeraltı suyu rezervinin iklimsel değişikliklere, arazi örtüsünün değişimlerine ve tarımda su kullanımına duyarlı olduğunu göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Sürdürülebilir Yeraltı Suyu Yönetimi, İnsan-Akifer Etkileşimi, Bilişsel Haritalama, Dinamik Sistem Modelleme, Palas Ovası