ADAPTİF AĞ TABANLI BULANIK ÇIKARIM SİSTEMLERİ (ANFIS)'NİN YAPAY ARI KOLONİ ALGORİTMASI İLE EĞİTİLMESİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EBUBEKİR KAYA
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Derviş KARABOĞA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ANFIS'in eğitimi yapısında bulunan başlangıç ve sonuç parametrelerinin bir optimizasyon algoritması ile belirlenmesi anlamına gelmektedir. Problemlerin çözümü için etkili ANFIS modellerinin oluşturulması önemlidir. Bu yüzden son zamanlarda farklı sezgisel algoritmalar ANFIS eğitiminde kullanılmıştır. Bu tez kapsamında ABC algoritması kullanılarak ilk defa ANFIS eğitimi gerçekleştirilmiş ve performansı değerlendirilmiştir. Çalışmanın ilk aşamasında, standart ABC algoritması kullanılarak ANFIS eğitilmiştir. Uygulama kapsamında, lineer olmayan statik ve dinamik sistemler kimliklendirilmiştir. Elde edilen sonuçlar literatürde sıkça kullanılan farklı bulanık sinir ağı modelleri ile karşılaştırılmıştır. ABC algoritması ile etkili sonuçlara ulaşıldığı gözlemlenmiştir. İkinci aşamada, standart ABC algoritmasının yerel yakınsama hızını artırmak ve daha kaliteli çözümler elde etmek amacıyla aABC adı verilen versiyonu geliştirilmiştir. Adaptif ve hibrit yapıya sahip olan aABC algoritmasında, aritmetik çaprazlama kullanılarak yakınsama hızının artırılması sağlanmıştır. Bununla birlikte, başarısızlık sayacına bağlı bir denklemin kullanılmasıyla, algoritmaya adaptiflik kazandırılmıştır. aABC algoritmasının performansının analizi için ANFIS eğitimi gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın üçüncü aşamasında, gerçek dünya problemlerinin çözümü için ABC ve aABC algoritmaları kullanılarak ANFIS eğitilmiştir. Gerçek dünya problemi olarak, farklı bölgelerden ülkemize gelen yabancı ziyaretçi sayısının tahmini gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak; ABC ve aABC algoritmalarının ANFIS eğitiminde kullanılmasıyla etkili ve başarılı sonuçların elde edildiği gözlemlenmiştir.