Taşra ve din: Anadolu taşrasında dini otoritenin etkileri ve değişimi-Develi'li Ahmet İslamoğlu örneği

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: RUKİYE EKEN

Danışman: Celaleddin Çelik

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada bir Anadolu kasabası olan Develi'de dinin yaşanma şekilleri, dini otoritenin etkisi ve değişimi incelenmiştir. Develi'de yaşayan Ahmet İslamoğlu'nun Develi halkı tarafından dini otorite olarak algılanma şekillerini incelemek için belirlenmiş katılımcılarla mülakat çalışması yapılmıştır. Modern şehir yaşamına nazaran taşrada; klasik otoriteye ve bir öndere bağlılığın sıkı olduğu görülür. Bunun yanında yapılanma, tabakalaşma, hayatla ve dünyayla kurulan ilişki, öteki ve kendisiyle kurduğu ilişkinin de daha yoğun olduğu bilinmektedir. İnanç ve duyguların böylesine yoğun yaşandığı taşrada ilim, hikmet ve zihni ferasete sahip bir kişinin dini önder olarak kabul edildiği de görülebilmektedir. Çalışmamızın konusu olan Ahmet İslamoğlu'nun yaşadığı Develi'de, askerlik yaptığı kasabada ve görev yaptığı mekanlarda oldukça derin bir nüfuza sahip olduğu görülmüştür. Ahmet İslamoğlu'nun Allah'la irtibatını samimiyet içerisinde yaşadığına inanma ve onun anlattıklarını dinin kendisi olarak görme eğilimi dikkat çekmiştir. Develi halkının, Kur'an ve sünnette dini bir hükmü aramak yerine kolay olanı seçip, bir otoritenin etkisi altına girmeyi tercih ettiklerinde, bu durum dinin doğru yaşanmasını tehlikeye düşürebilmektedir. Çünkü hükümlerin kişisel algıdan dolayı bazen yanlış yorumlanabilmesi de mümkün olabilmektedir. Tek bir kişiye dini otorite sorumluluğunun yüklenmesi gibi ağır bir yükü bir dönem Ahmet İslamoğlu'nun taşıması da manidardır. Bir dini otoriteye bağlılığın özelde Develi, genelde bütün Anadolu kasabalarında yani taşrada ne şekilde olduğu da bu çalışmanın yardımıyla ortaya konmuştur .Araştırmada Ahmet İslamoğlu'nun görüşlerini hiç eksiksiz tatbik edenlerin dini eğitim almamış kişiler olduğu anlaşılmıştır. Dini yüksek eğitim almış kişilerin Ahmet İslamoğlu'na saygı duymakla birlikte bazı koymuş olduğu hüküm ve yasakları uygulamadığı ya da bir dönem toplumsal heyecanın etkisiyle uygulasalar bile daha sonra dini hükümlerle uyumsuz olduğunu gördükleri için bundan vazgeçtikleri, gözlemlenmiştir. Develi'de Ahmet İslamoğlu'nun vaaz ve sohbetlerinde bulunan kişilerin yanısıra onu hiç dinlemeyenlerinde ona saygı duyuyor olmaları, taşrada bir düşünce ve davranışın tüm toplumu kapsadığını göstermesi açısından anlamlı bulunmuştur. Araştırmada, taşrada yaşayan insanların bir dini otoriteye bağlılığının, etkilenme şekillerinin ve yaşadıkları değişimin din sosyolojisi bakımından incelemesi yapılmıştır.