Balkanlar'da Bektaşi tekkeleri ve Bektaşilerin devlet erkânıyla ilişkileri (XVII-XVIII. yüzyıl)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çevre Teknolojisi, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Aziz Altı

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ali SELÇUK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada XVII ve XVIII. yüzyıllarda Balkanlarda aktif olan Bektaşi tekkeleri ve Bektaşilerin Osmanlı Devleti ile olan ilişkileri ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Osmanlı Devleti, Balkan toprakları üzerinde gelişen ve büyüyen bir devlettir. Bektaşi Babaları, Osmanlı ordularından önce bu bölgeye giderek halkın gönüllerini kazanmış ve Osmanlı hâkimiyetinin burada tesis edilmesine katkı sağlamıştır. Bektaşiler, Balkanlarda açtıkları tekkeler sayesinde Türk İslam kültürünün bu coğrafyada kalıcı olmasını sağlamıştır. Ayrıca Bektaşi tekkeleri tasarruf ettikleri mülkleri, tarlaları, bağ ve bahçeleri sayesinde önemli bir ekonomik potansiyele sahipti. Bektaşi tekkeleri ekonomik faaliyetleri doğrultusunda zaman zaman toplumun çeşitli kesimleriyle çatışmalar yaşamış ve karşılaştıkları bu problemler devletin yetkili kurumlarınca çözüme kavuşturulmuştur. Osmanlı Devleti, XVII-XVIII. yüzyıllarda Bektaşilerin merkez tekkesi (Pirevi) ve Balkanlardaki Bektaşi tekkeleriyle çeşitli alanlarda ilişkisini sürdürmüştür. Osmanlı Devleti bu doğrultuda gerek Pirevi'ne gerekse Balkanlardaki Bektaşi tekkelerine aynî ve nakdî yardım yaparak Bektaşileri diğer tarikatlardan ayrı tutmamıştır. Fakat Osmanlı Devleti her daim Bektaşi tekkelerini gözetim altında tutmuş ve onların İslam'a aykırı davrandığını tespit ettiğinde gerekli müdahaleyi yapmıştır. Bektaşilerin ilişkisi sadece padişah ve onun etrafındaki kişilerle sınırlı kalmamıştır. Yerel idareciler, vâsal devlet liderleri ve Osmanlı ordusunun bel kemiğini oluşturan Yeniçerilerde bu etkileşim halkasına dâhil olmuşlardır. Ayrıca çalışmada Bektaşilerin Sünni tarikatlarla olan ilişkisine de değinilerek iki taraf arasında yer yer meydana gelen çekişmeler ve oluşturulan hoş görü ortamı ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Bektaşi, Balkan, Tekke ve Zaviye, Tarikat.