Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, AVRASYA ARAŞTIRMALARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ATİLLA AYDIN
Danışman: Ayhan Afşın Ünal
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Şeyh Şamil ve Müridizm Hareketi Kafkasya'nın özgürlük mücadelesini oluşturmasından dolayı Rus ve Kafkas tarihinin önemli kısımlarını oluşturur. Rusların Karadeniz politikaları ile başlayan süreç Kafkasya işgalinin de önünü açmıştır. Bu gelişmeler üzerine Kafkasya halkları doğal olarak bu girişimlere tepki vermiştir. Bu tepkinin ilk adımı İmam Mansur ile atılmıştır. Daha sonra ise Şamil'in 25 yıl boyunca mücadele verdiği Kafkasya topraklarının kendine has özelliklerinin getirdiği zorluklar bu yüzyılın anlaşılmasını da zorlaştırmıştır. Kafkasya coğrafyası tarihsel dönemlerin her safhasında dikkate değer bir coğrafya olarak karşımıza çıkmıştır. Birçok kültürün buraya hakim olmasıyla bu coğrafyanın farkına varılmıştır. Kafkasya'nın yerel halklarının yanı sıra dışardan gelen halklarında bu coğrafyada uzun yıllar yaşadıkları görülmüştür. Sahip oldukları yeraltı ve yerüstü zenginlikleri birçok medeniyetin buraya ilgi duymalarını sağlamıştır. Kafkasya'da islami öğretilerinden ayrılmadan mücadele vermiş olan Şamil, Nakşibendi hareketinin eğitimini daha çocukluk yıllarından itibaren iyi bir eğitim alarak mücadelesinin temelini bu geleneğe dayandırmıştır. Tarihsel süreçte hakimiyet altına alınan Kafkasyalılar, Osmanlıların bölgeye gelmesiyle huzura kavuşmuşlardır. Osmanlı Devleti hakim olduğu her coğrafyada izlediği politikayı Kafkasya'da da özenle izlemiştir. Osmanlı hakimiyetinin 16. Yüzyıl başlarından itibaren zayıflamasıyla bölgede Rusya hakimiyeti baş göstermiştir. Rusya'nın 1774 Küçük Kaynarca ile bu bölgedeki dengeleri lehine değiştirmesiyle Kafkasya için yeni bir dönem başlamıştır. Özellikle Kırım'ın ilhakından sonra Kafkasya'da Ruslara karşı tam anlamıyla Kafkasya özgürlük mücadelesi başlamış oluyordu. Kafkasya işgaline karşı ortaya çıkan bu direnç İmamlar Dönemininde başlamasına sebep olmuştur. İmam Mansur ile başlayan Kafkasya özgürlük mücadelesi İmam Gazi Muhammed, Hamzat Bek ve Şeyh Şamil'in liderliklerinde hız kesmeden devam etmiştir. Kafkasya'da ortaya çıkan bu güç en parlak dönemine Şeyh Şamil döneminde ulaşmıştır. Şeyh Şamil'in bu mücadelesi tam olarak müridizm halini almış olarak Kafkasya özgürlük mücadelesini oluşturmuştur. Şeyh Şamil ve müridizm hareketi, islamiyetin gaza ve cihad anlayışına uygun bir şekilde devam etmiştir. Müridizm hareketi, Şamil'in naiplerinin, taraftarlarının ve Kafkasya halklarının yoğun ilgisiyle karşılaşmıştır. Şeyh Şamil'in Kafkasya mücadelesinin başına geçmesiyle de farklı bir boyuta geçmiştir. Kafkasya'da ortaya çıkan bu mücadelenin kökenleri gaza ve cihat anlayışının getirdikleri olarak tarih sahnesinde yerini almıştır. Özellikle İmam Mansur ile başlayan bu süreç Şeyh Şamil ile en güçlü dönemini yaşarken Rusların sert ve farklı önlemleri ile karşılaşmıştır. Ruslar, Kafkasya mücadelesini ortaya çıktığı andan itibaren küçümsemişlerdir. Ruslara karşı verilen müridizm hareketi mücadelesi Şeyh Şamil liderliğinde 25 yıl sürmüştür. Genel olarak Kafkasya'nın Kuzeyinde daha çok yoğunluk göstermiş olan Müridizmin Kafkasya'da güçlenmesi ve güç kaybetmesi ekseninde Rusların Kafkasya'yı işgalini, Kafkasyalıların özellikle Dağıstanlıların özgürlük mücadelesi, son olarak da müridizm kavramının Kafkasya'da ortaya çıkması araştırma eserleri incelenerek ele alınmıştır. Şeyh Şamil ve Müridizm kavramları Kafkasya'da beraber anılmaktadır. Kafkasya tarihinin 1783'de Rusların Kırım işgalinden sonraki evrelerini daha iyi anlamamız için İmam Mansur, Gazi Muhammed, Hamzat Bek ve özellikle Şeyh Şamil'in mücadeleleri ekseninde müridizm kavramını çok iyi bilmemiz gerekmektedir. Şeyh Şamil'in müridizm hareketinin temel dayanağı islami özellikler olmuştur. Kafkasya topraklarında Ruslara verdiği mücadele müridizm ekseninde özgür bir Kafkasya düşüncesine inandırmayı başarmıştır. Şeyh Şamil ve müridizm hareketi Kafkasya ve Rusya tarihinde önemli bir dönüm noktası olmuştur. Şeyh Şamil bu hareket yıllarında özgürleşmiş Kafkasya uğruna kesin bir tavırla taviz vermeden mücadele etmiştir. Yapılan araştırmalar sonucu Kafkasya tarihinin tam olarak bilinmeyenleri Şeyh Şamil ve müridizm hareketinin tarihsel süreci anlaşılmasına yardımcı olacaktır. Anahtar Kelimeler : Kafkasya, Osmanlı, Rusya, Şeyh Şamil, Müridizm