Zihin felsefesinde Qualia problemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, FELSEFE ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜL YILDIZ
Danışman: Vedat Çelebi
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez, çağdaş zihin felsefesi kapsamında qualia problemini mantıksal, ontolojik ve epistemolojik temellerde ele almakta olup bu probleme yönelik yaklaşımları düalist, materyalist ve ılımlı yaklaşımlar çerçevesinde değerlendirmektedir. Bu bağlamda qualia, doğrudan deneyimlenen öznel yaşantıların niteliksel içeriğine işaret etmektedir. Qualia problemi, zihin felsefesinin merkezinde yer almakta ve zihinsel olanın fiziksel süreçlerle açıklanabilirliğine dair tartışmaların kritik bir boyutunu teşkil etmektedir. Bu bakımdan Joseph Levine'in qualia problemini işaret ederek ortaya koyduğu açıklama boşluğu kavramsallaştırması, fiziksel süreçlerle qualia arasındaki problemi epistemolojik bağlama taşımayı amaçlamaktadır. Thomas Nagel'in yarasa örneği, Frank Jackson'ın bilgi argümanı ve David Chalmers'ın felsefi zombi düşünce deneyi ise, öznel deneyimlerin indirgenemezliğine dair güçlü sezgisel dayanaklar sunmaktadır. Bu gibi iddialar, qualia'nın yalnızca bilimsel veya fizikalist açıklamalarla kavranamayacak bir boyuta sahip olduğunu ortaya koymayı amaçlamıştır. Tezin temel odağı, bu şekilde tanımlanan qualia'nın doğasının açıklanabilir olup olmadığı ve fizikalizm çerçevesinde qualia kavramı ile işaret edilen zihinsel içeriğin mevcut materyalist yaklaşımlar tarafından yeterince temel bulup bulmadığıdır. Bu problematik bağlam, zihinsel olanın fiziksel süreçlerle açıklanabilirliğine dair görüşler çerçevesinde çağdaş zihin felsefesinde önem arz etmektedir. Sonuç olarak, qualia probleminin mevcut yaklaşımların iç tutarlılıklarıyla uyumlu bir biçimde açıklanmaya kapalı olması dolayısıyla zihin felsefesi kapsamında daha bütüncül, kapsayıcı ve disiplinler-arası bir zihin kuramına ihtiyaç duyulduğu sonucuna varılmıştır. Bu sayede, qualia problemine ilişkin çözüm arayışları gündelik yaşama yansıyan çeşitli güncel problemlere de açıklayıcı katkılar sunabilecektir.