Sinop Balatlar Kilisesi kazısı Erken Bizans Dönemi mozaiklerinin ikonografisi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SANAT TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: OZAN HETTO

Danışman: NİLAY ÇORAĞAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada Sinop Balatlar Kilisesi Kazısında açığa çıkarılan erken Bizans dönemi mozaiklerinin ikonografisi konu edilmiştir. Hristiyan ikonografisinde ve Bizans sanatında bilinen İncil ve Tevrat konulu sahnelerin dışında Balatlar Kilisesi mozaiklerinin kendine has ikonografi ve üslupsal özellikleri tez sınırlarının belirlenmesinde etkili olmuştur. Opus Tesselatum tekniğinde yapılmış olan Balatlar Kilisesi zemin döşeme mozaiklerinde tercih edilen kompozisyon düzeni ve konular erken Bizans dönemi inanç ve düşünce hayatını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda erken Hristiyan döneminden itibaren dinde ve sanatta pagan etkilerden kurtulmak için yürütülen faaliyetlerin bir ürünü olarak ortaya çıkan sanattaki sadeleşme hareketinin mozaik sanatında da izlerini görmek mümkündür. Balatlar Kilisesi mozaiklerinde bu sadeleşme ve neredeyse primitif denebilecek erken Bizans sanat üslubuyla karşılaşılmaktadır. Kazı alanında 4 ve 6.yüzyıllar arasında gömü işlevli olarak kullanılmış olan mekanın zemininde bulunan ve gömü işleviyle ikonografik olarak paralellik sergileyen mozaik buluntularında ölüm, öteki dünya ve dini sembolizmler üzerinden şekillenen bir ikonografi görülmektedir. Bu çalışmayla birlikte Balatlar Kilisesi mozaiklerinde görülen tasvirler Tevrat ve İncil metinleri üzerinden temellendirilerek ikonografisi ortaya çıkarılmıştır. İkonografi çalışmalarının yanında malzeme, üslup ve motif repertuvarı bakımından mozaikler bölge ve dönemleri içerisinde benzer örneklerle karşılaştırılmış ve yaşanan değişiklikler, bani ve üretime dair kimi konular aydınlatılmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Sinop Balatlar Kilisesi, Mozaik Sanatı, İkonografi